अहिलेसम्मका अध्यायहरूमा हामीले प्राविधिक विश्लेषण र ट्रेडिङका धेरै महत्वपूर्ण र शक्तिशाली अवधारणाहरू (Concepts) अलग-अलग रूपमा गहिराइबाट सिक्यौँ। हामीले बुझ्यौँ:
तर यी सबै कडा सिद्धान्तहरू पढिसकेपछि पनि हरेक नयाँ ट्रेडरको मनमा एउटा कडा र अल्झाउने प्रश्न अझै बाँकी नै रहन्छ:
“यी सबै अलग-अलग सिद्धान्तहरूलाई मैले वास्तविक बजारमा एउटै कडा निर्णय प्रणालीमा कसरी जोड्ने?”
धेरैजसो सिकारु लगानीकर्ता (Beginner) हरूको मुख्य समस्या यहीँ निर हुन्छ। उनीहरूले किताब पढेर वा भिडियो हेरेर प्रत्येक कन्सेप्ट त राम्रोसँग बुझ्छन्, तर जब वास्तविक बजारको प्रत्यक्ष चार्ट (Live Chart) अगाडि आउँछ, तब उनीहरू सबै कुरा मिक्स भएर अलमलमा पर्छन्। उनीहरूलाई ब्रेकआउट के हो भन्ने थाहा छ, स्टप लस कहाँ राख्नुपर्छ भन्ने पनि कण्ठ छ। तर नेप्सेको लाइभ मार्केटमा ट्रेड लिने बेला “अब ठ्याक्कै कुन चरणबाट सुरु गरेर कसरी निर्णय लिने?” भन्ने कडा अलमलताले उनीहरूलाई सताउँछ।
त्यसैले, यो अध्याय कुनै नयाँ सिद्धान्त सिकाउनका लागि होइन। यस अध्यायमा हामी यी सबै छरिएका प्राविधिक टुक्राहरूलाई एक ठाउँमा जोडेर एउटा व्यावसायिक र पूर्ण ट्रेडिङ प्रक्रिया (Full Trading Process) को सन्तुलित केस स्टडी हेर्नेछौँ, ताकि तपाईं बजारमा एउटा परिपक्व र व्यवस्थित निर्णय लिन सक्ने बन्नुहोस्।
ट्रेडिङको संसारमा एउटा कडा सत्य जहिले पनि मनन गर्नुपर्छ: ट्रेडिङ कुनै एउटा एक्लो कन्सेप्ट वा जादुई सूचक (Indicator) विल्कुलै होइन, ट्रेडिङ त एक कडा र क्रमिक प्रक्रिया (Process) हो।
बजारमा 90% भन्दा बढी असफल हुने मानिसहरू केवल एउटै जादुई रणनीतिको सेटअप (Setup) सिकेर रातारात बजारबाट धनी हुन खोज्छन्। तर बजारका वास्तविक व्यावसायिक ट्रेडर (Professional Trader) हरूले कहिल्यै पनि कुनै एउटा मात्र इन्डिकेटर वा हल्लाका भरमा पैसा फ्याक्दैनन्। उनीहरूले निर्णय गर्दा:
यी सबै कडा चरणहरूलाई एउटै बलियो साङ्लोमा बाँधेर मात्र आफ्नो पूँजी बजारमा उतार्छन्। यो अध्यायले तपाईंलाई त्यही पूर्ण र व्यावसायिक तस्वीर (The Complete Picture) छर्लङ्ग पार्नेछ, जसले तपाईंलाई एउटा अन्धाधुन्ध अनुमान लगाउने खेलाडीबाट रूपान्तरण गरेर एक प्रणालीबद्ध व्यावसायिक ट्रेडर बनाउनेछ।
बजारमा लिइने कुनै पनि व्यवस्थित र व्यावसायिक ट्रेड सधैँ यी 6 वटा मुख्य चरणहरू पार गरेर मात्र अगाडि बढ्नुपर्छ। यदि तपाईंले यी मध्ये एउटा मात्र चरण पनि स्किप गर्नुभयो भने, तपाईंको ट्रेडिङ प्राविधिक विश्लेषण नभएर सिधै एउटा अन्धधुन्ध जुवा (Gambling) मा परिणत हुनेछ:
ट्रेडिङको पहिलो र आधारभूत नियम हो—पहिले समग्र बजारको दिशा हेर्नुहोस्। नेपालको सन्दर्भमा सबैभन्दा पहिले हामीले नेप्से (NEPSE) सूचकको दैनिक चार्ट विश्लेषण गर्नुपर्छ र आफैलाई यो कडा प्रश्न सोध्नुपर्छ:
“हाल समग्र नेप्से बजार बुलिस (Bullish) छ, साइडवेज (Sideways) छ कि बियरिस (Bearish) छ?”
यदि समग्र नेप्से सूचक नै कडा बियरिस ट्रेन्डमा छ र निरन्तर ओरालो लागिरहेको छ भने, तपाईंले जतिसुकै उत्कृष्ट प्राविधिक चार्ट भएको स्टक छाने पनि बजारको भारी सेलिङ प्रेसरका कारण त्यो स्टक असफल हुने सम्भावना अत्यधिक कडा हुन्छ। त्यसैले जहिले पनि बजारको मुख्य बहाव अनुकूल चल्न सिक्नुहोस्।
मानौँ, तपाईंको पहिलो चरणको विश्लेषणबाट समग्र नेप्से बजार बुलिस वा बलियो अवस्थामा रहेको पुष्टि भयो। अब दोस्रो चरणमा हामी यो कडा प्रश्न सोध्छौँ: “अहिले बजारका धेरै क्षेत्रहरू मध्ये कुन विशेष सेक्टर सबैभन्दा बढी बलियो देखिन्छ?”
नेप्सेमा विभिन्न उप-सूचकहरू छन्, जस्तै:
याद राख्नुहोस्, बुलिस बजारमा पनि सबै सेक्टरहरू एकै समयमा र एउटै गतिमा कहिल्यै पनि कुद्दैनन्। स्मार्ट मनी र संस्थागत खरिदकर्ताहरूको पूँजी जहिले पनि चक्रिय रूपमा (Sector Rotation) एउटा बलियो सेक्टरबाट अर्को सेक्टरमा सर्ने गर्छ। त्यसैले, हामीले हाम्रो सावाँ पैसा त्यही सेक्टरमा मात्र लगाउनुपर्छ जहाँ भोल्युम र ट्रेडरहरूको आकर्षण (Market Interest) सबैभन्दा उच्च छ।
आफ्नो रोजाइको बलियो सेक्टर (जस्तै: हाइड्रोपावर वा माइक्रोफाइनान्स) निश्चित गरिसकेपछि, तेस्रो चरणमा हामी त्यो सेक्टर भित्र छिरेर ट्रेडिङका लागि उत्कृष्ट स्टक छनोट गर्छौँ। यस समयमा चार्टमा यी 4 वटा कडा प्राविधिक पक्षहरू जाँच गर्नुपर्छ:
हाम्रो एकमात्र उद्देश्य हुन्छ: “यस बलियो सेक्टर भित्रको सबैभन्दा लिडर र प्राविधिक रूपमा कडा स्टक कुन हो?” त्यसैलाई मात्र आफ्नो सूचीमा राख्ने।
उत्कृष्ट कम्पनी छानिसकेपछि हामी सिधै बजारमा खरिद अर्डर हाल्दैनौँ। हामी चार्टमा एउटा स्पष्ट प्राविधिक आकृति वा Setup बन्ने प्रतीक्षा गर्छौँ। व्यावसायिक ट्रेडिङमा प्रयोग हुने केही प्रमुख सेटअपहरू यस्ता हुन्छन्:
याद राख्नुहोस्, सेटअप चार्टमा स्पष्ट रूपमा आँखाले देखिने र प्रमाणले पुष्टि हुने हुनुपर्छ, तपाईंको मनको कल्पना वा आशाको भरमा सेटअप जबरजस्ती बनाउनु विल्कुलै गलत हो।
चार्टमा सेटअप परिपक्व हुँदै गर्दा, ट्रेड लिनु भन्दा अगाडि नै एउटा ट्रेडरको दिमागमा यी 3 वटा मुख्य बिन्दुहरू गणितीय रूपमा स्पष्ट रूपमा तय भइसकेको हुनुपर्छ:
व्यावसायिक ट्रेडिङको कडा नियम नै यही हो—ट्रेड लिइसकेपछि सोच्ने होइन, ट्रेड लिनु भन्दा अगाडि नै सबै योजना बनाएर बस्ने हो।
ट्रेडमा प्रवेश गर्नु अघि प्रति सेयर कति रुपैयाँ जोखिम छ, त्यसको सीधा प्राविधिक गणना गर्नुपर्छ। आउनुहोस् यसलाई सरल गणितीय सुत्रबाट बुझौँ:
मानौँ, तपाईंले छानिएको स्टकको:
यहाँ तपाईंको प्रति सेयर सिधै जोखिम (Risk Per Share) रु. 500 − रु. 480 = रु. 20 भयो। यदि तपाईं आफ्नो कुल ट्रेडिङ पूँजीको एउटा ट्रेडमा अधिकतम रु. 2,000 मात्र जोखिम लिन चाहनुहुन्छ भने, यही गणितका आधारमा तपाईंको सुरक्षित पोजिसन साइज (Position Size) रु. 2,000 ÷ रु. 20 = 100 कित्ता निर्धारण हुन्छ।
तपाईंले बजारमा कति कित्ता किन्ने भन्ने कुरा तपाईंको लोभले होइन, तपाईंको यो गणितीय जोखिम व्यवस्थापनको नियमले तय गर्नुपर्छ।
जब चार्टमा मूल्यले तपाईंको पूर्वनिर्धारित खरिद विन्दुलाई छुन्छ र भोल्युमले पुष्टि गर्छ, तब बिनाकुनै डर, अलमलता वा भावना तुरुन्तै आफ्नो ट्रेड एक्जिक्युट (Execute) गर्नुहोस्। यदि बजारमा तपाईंको सेटअप बनेको छैन भने कम्प्युटर बन्द गरेर बस्नुहोस्, तर नियम बाहिर गएर कहिल्यै पनि जबरजस्ती ट्रेड नलिनुहोस्।
बजारमा सेयर खरिद गरिसकेपछि अब मनमा कडा डर पालेर बस्ने होइन। बजारको चाल अनुसार आफ्नो ट्रेडलाई पूर्वनिर्धारित योजना अनुसार व्यवस्थापन गर्दै अगाडि बढ्नुपर्छ:
ट्रेड म्यानेजमेन्ट जहिले पनि बजारको गति र तपाईंको लिखित नियम अनुसार चल्नुपर्छ, तपाईंको क्षणिक मानसिक आवेग अनुसार होइन।
ट्रेडिङमा भनाइ नै छ—"खरिदले तपाईंलाई ट्रेडर बनाउन सक्छ, तर केवल सही एक्जिट (Exit) ले मात्र तपाईंलाई नाफादार र सफल ट्रेडर बनाउँछ।" बजारमा धेरैजसो नयाँ ट्रेडरहरू निकै उत्कृष्ट ठाउँमा खरिद गरेर नाफामा गए पनि कडा लोभका कारण सही समयमा निस्कन नसक्दा अन्ततः ठूलो घाटामा पर्छन्। त्यसैले, चार्टले आफ्नो एक्जिट संकेत देउनासाथ वा टार्गेट हिट हुनासाथ बजारबाट अनुशासित रूपमा बाहिरिनुहोस्।
ट्रेड पूर्ण रूपमा बन्द भइसकेपछि (चाहे नाफामा होस् वा घाटामा), आफ्नो कम्प्युटर स्क्रिन बन्द गरेर भाग्ने होइन। शान्त दिमागले आफ्नो ट्रेदिङ जर्नल (Trading Journal) खोल्नुहोस् र यी प्रश्नहरूको इमानदार जवाफ लेख्नुहोस्:
याद राख्नुहोस्, बजारमा एउटा ट्रेडरको वास्तविक सुधार र प्रगतिको इन्जिन नै उसको यही दैनिक आत्म-समीक्षा र जर्नल लेख्ने बानी हो।
आउनुहोस्, यी सबै सैद्धान्तिक चरणहरूलाई नेप्सेको एउटा पूर्ण व्यावहारिक र काल्पनिक ट्रेडिङ केस स्टडीको उदाहरणबाट सरल भाषामा बुझौँ:
हामीले नेप्से सूचकको डेली चार्ट विश्लेषण गर्दा बजारले स्पष्ट रूपमा उच्च विन्दु र उच्च निम्न विन्दुहरू बनाउँदै अगाडि बढेको देख्यौँ। यसले प्राविधिक रूपमा यो पुष्टि गर्छ कि समग्र बजारको वातावरण पूर्ण रूपमा सुरक्षित र बुलिस (Bullish) छ।
सबै उप-सूचकहरूको चार्ट तुलना गर्दा हामीले देख्यौँ कि जलविद्युत समूह (Hydropower Sector) को इन्डेक्सले नेप्से सूचकको तुलनामा धेरै कडा र बलियो प्रदर्शन गरिरहेको छ (Outperforming the Market) र यसमा दैनिक कारोबार रकम (Volume) पनि अस्वाभाविक रूपमा उच्च छ।
सोही बलियो हाइड्रोपावर सेक्टर भित्रका 20 वटा कम्पनीहरूको चार्ट स्क्रिनिङ गर्दा, हामीले एउटा विशेष हाइड्रोपावर कम्पनीको चार्ट फेला पार्यौँ। सो कम्पनीको सेयर मूल्य विगत 3 महिनादेखि एउटा बलियो तेर्सो च्यानल अर्थात् बलियो आधार विन्दु (Base Formation) बनाएर बसिरहेको छ र अहिले आफ्नो कडा रजिस्ट्रटेन्स विन्दुको एकदमै नजिक कडा भोल्युमका साथ आइपुगेको छ।
केही दिनपछि, बजारमा सो हाइड्रोपावरको मूल्यले आफ्नो रजिस्ट्रटेन्सलाई तोड्दै भारी भोल्युम (विगतको 20 दिनको औसत भोल्युम भन्दा कति गुणा बढी) का साथ माथि ब्रेकआउट दिन्छ। हाम्रो पूर्वनिर्धारित योजना अनुसार ट्रेड ट्रिगर (Trigger) हुन्छ र हामी बिनाकुनै डर आफ्नो पोजिसन साइज अनुसार सेयर अकाउन्टमा खरिद गर्छौँ।
खरिद गरे लगत्तै अर्को हप्ता मूल्य तीव्र गतिमा हाम्रो दिशामा माथितिर बढ्न थाल्छ। ट्रेडर आफ्नो मनको लोभ वा डरका आधारमा हतारिएर तुरुन्तै बाहिरिदैन। ऊ आफ्नो लिखित योजनामा अडिग रहन्छ। जब मूल्यले पहिलो प्राविधिक प्रतिफलको क्षेत्र (Target Area) लाई छुन्छ, ऊ आफ्नो पोर्टफोलियोको 50% सेयरको नाफा सुरक्षित रूपमा बुक गर्छ (Partial Profit Book) र बाँकी 50% सेयरको स्टप लसलाई माथि सार्दै (Trailing Stop) अझ ठूलो नाफाका लागि ट्रेडलाई गुड्न दिन्छ।
ट्रेड पूर्ण रूपमा क्लोज भएपछि ट्रेडरले आफ्नो जर्नलमा डायरी लेख्छ: "यो ट्रेड पूर्ण रूपमा सफल रह्यो। यो सफलताको मुख्य कारण समग्र बजारको बुलिस वातावरण र सेक्टरको कडा बल (Relative Strength) थियो। आगामी दिनमा ब्रेकआउट पछिको पहिलो सानो रिटेस्टमा अझ बढी परिपक्वताका साथ पोजिसन थप्न सकिने ठाउँ चार्टमा देखियो।"
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) का 90% भन्दा बढी नयाँ र साधारण ट्रेडरहरू बजारमा प्रवेश गर्दा जहिले पनि विल्कुलै उल्टो र आत्मघाती बाटो अपनाउने गर्छन्। उनीहरू फेसबुक, भाइबर वा क्लबहाउसका ग्रुपहरूमा कसैले एउटा स्टकको नाम सिफारिस गरेको सुन्नासाथ सिधै सो कम्पनीको सेयर किन्न टिएमएस (TMS) मा अर्डर प्रविष्ट गर्छन्। उनीहरूलाई:
यस्तो विल्कुलै उल्टो र जग बिनाको एप्रोचले गर्दा नै बजारमा मानिसहरू बारम्बार कडा नोक्सानीको सिकार बन्छन्। यसको विपरीत, बजारमा लामो समय टिकेर सम्पत्ति कमाउने वास्तविक व्यावसायिक एप्रोच जहिले पनि माथिबाट तलतिर प्रवाह हुने कडा प्राविधिक नियममा आधारित हुन्छ।
जब तपाईं यो कडा र वैज्ञानिक प्रणालीलाई आफ्नो ट्रेडिङको मूल मन्त्र बनाउनुहुन्छ, तब मात्र तपाईं बजारको हरेक उतारचढावमा आफ्नो पूँजी जोगाउँदै निरन्तर नाफा कमाउन सक्ने परिपक्व ट्रेडर बन्नुहुन्छ।
ट्रेडिङको संसारमा तपाईंसँग जतिसुकै विश्वकै उत्कृष्ट प्राविधिक ज्ञान वा महँगो सफ्टवेयर भए पनि, यदि तपाईंको आफ्नो मन र भावनाहरू नियन्त्रणमा छैनन् भने तपाईंको असफलता निश्चित छ। ट्रेडिङको सबैभन्दा ठूलो र घातक शत्रु भनेकै मानिसको आफ्नै भावना (Emotion) हो।
जब बजारमा लाइभ प्राइस तल-माथि चल्छ, तब यही भावनाले ट्रेडरलाई:
यो पूर्ण केस स्टडी सिकाउनुको एक मात्र वास्तविक मनोवैज्ञानिक उद्देश्य के हो भने—तपाईंको बजारको हरेक निर्णय जहिले पनि एउटा कडा लिखित प्रणाली (System) मा आधारित हुनुपर्छ, तपाईंको क्षणिक मनको भावना, आशा वा डरमा विल्कुलै होइन। जब ट्रेडिङ एउटा बोरिङ र नियमबद्ध व्यावसायिक काम जस्तो बन्छ, सम्झिनुहोस् तपाईं सही बाटोमा हुनुहुन्छ।
सेयर बजारमा लिइने कुनै पनि एउटा एक्लो नाफादार ट्रेडले तपाईंलाई कहिल्यै पनि रातारात एक सफल व्यावसायिक ट्रेडर बनाउन सक्दैन। ठिक त्यसै गरी, तपाईंको नियम भित्र रहेर भएको कुनै एउटा साना प्राविधिक असफल ट्रेडले तपाईंलाई बजारमा असफल ट्रेडर पनि साबित गर्दैन। ट्रेडिङ करियरको दीर्घकालीन र वास्तविक सफलता केवल र केवल एउटा अनुशासित र वैज्ञानिक प्रक्रिया (Process) लाई बिनाकुनै विचलितता वर्षौँसम्म बारम्बार दोहोर्याउने दृढ बानीबाट मात्र सम्भव छ।
एकजना नयाँ लगानीकर्ताले सामाजिक सञ्जालमा एउटा जलविद्युत कम्पनीको बारेमा निकै कडा चर्चा सुने। उनले नेप्सेको समग्र बजारको वातावरण हेरेनन्, न त हाइड्रोपावर सेक्टरको प्राविधिक अवस्था नै जाँचे। उनले सिधै टिएमएस (TMS) खोलेर आफ्नो खाताको सबै पैसा हालेर सो सेयर एग्रेसिभ रूपमा खरिद गरे। उनलाई न त आफ्नो स्टप लस कहाँ राख्ने थाहा थियो, न त जोखिमको गणित नै थाहा थियो।
खरिद गरेको दुई दिनपछि समग्र बजारमा भारी गिरावट आयो र सो स्टकको मूल्य तीव्र गतिमा 25% ले घट्यो। डर र अन्योलताका कारण उनले बजारको सबैभन्दा तल्लो विन्दुमा आएर आफ्नो ठूलो घाटामा सेयर बेचेर बाहिरिए। किन किनेको र किन बेचेको भन्ने कुराको उनीसँग कुनै प्राविधिक जवाफ थिएन।
अर्का एकजना अनुशासित ट्रेडरले सबैभन्दा पहिले नेप्से सूचकको हायर हाई र हायर लो को बुलिस संरचना हेरे। त्यसपछि उनले सेक्टर विश्लेषण गर्दा डेभलपमेन्ट बैंक सेक्टरमा स्मार्ट मनीको कडा खरिददारी र ठूलो भोल्युम आएको स्पष्ट देखे। उनले सोही सेक्टर भित्रबाट सबैभन्दा बलियो चार्ट स्ट्रक्चर भएको एउटा उत्कृष्ट बैंक छनोट गरे। चार्टमा मूल्यले एउटा कडा 'कप एण्ड ह्यान्डल' (Cup and Handle) प्याटर्नको ब्रेकआउट दिएको स्पष्ट सेटअप उनले भेट्टाए।
ट्रेड लिनु अघि नै उनले आफ्नो गणितीय जोखिम गणना गरेर कुल पूँजीको केवल 2% मात्र रिस्क हुने गरी सुरक्षित कित्ता निर्धारण गरे। ट्रेड सफल होस् या असफल, उनको यो निर्णय पूर्ण रूपमा एक वैज्ञानिक र व्यावसायिक प्रक्रियामा आधारित थियो, जसले गर्दा उनको मनमा कुनै डर वा अलमलता थिएन।
बजारमा लामो समयदेखि टिकेका एक सफल व्यावसायिक ट्रेडरले विगत 5 वर्षमा सयौँ ट्रेडहरू लिइसकेका छन्। उनी स्पष्ट रूपमा स्वीकार गर्छन् कि उनका सबै 100 वटा ट्रेडहरूमा नाफा विल्कुलै भएको थिएन; उनका पनि धेरै ट्रेडहरूमा नियम अनुसार साना-साना प्राविधिक स्टप लसहरू हिट भएका थिए।
तर, उनले जतिसुकै कठिन समयमा पनि आफ्नो मार्केट → सेक्टर → स्टक → सेटअप → रिस्क को कडा प्रक्रियालाई कहिल्यै पनि मर्न दिएनन्। यही कडा अनुशासन र प्रक्रियामा आधारित ट्रेडिङ बानीका कारण बजारको उतारचढावका बीच पनि उनी लामो समयसम्म टिकिरहे र बजारबाट निरन्तर रूपमा कडा सम्पत्ति निर्माण गर्न सफल भइरहे।
| Step | चरण | मुख्य चेक |
|---|---|---|
| 1 | Market Analysis | NEPSE ट्रेन्ड बुलिस/बियरिस? |
| 2 | Sector Analysis | कुन सेक्टर बलियो, Volume उच्च? |
| 3 | Stock Selection | Relative Strength Leader स्टक |
| 4 | Setup Identification | स्पष्ट Breakout/Pullback Setup |
| 5 | Entry Planning | Entry/SL/Target पहिल्यै तय |
| 6 | Risk Calculation | Position Size गणना |
| 7 | Execution | बिनाभावना अर्डर |
| 8 | Trade Management | Trailing Stop, Partial Book |
| 9 | Exit | Target/संकेतमा अनुशासित निकास |
| 10 | Review | Journal कडा समीक्षा |
| पक्ष | Random Trading | Process-Based Trading |
|---|---|---|
| सुरुवात | हल्ला सुनेर सिधै स्टक | Market → Sector → Stock |
| Setup | 'लाग्छ' को भरमा | स्पष्ट चार्ट प्रमाण |
| Risk/SL | केही गणना छैन | पहिल्यै तय, गणितीय |
| आधार | भावना/FOMO | लिखित System |
| दीर्घकालीन नतिजा | बारम्बार नोक्सानी | टिक्छ, सम्पत्ति बढ्छ |
| समीक्षा बुँदा | के लेख्ने |
|---|---|
| खरिदको प्राविधिक कारण | किन छिरेँ? (Setup/Breakout) |
| वास्तविक Risk-Reward | योजना vs प्राप्त अनुपात |
| भावनाको अवस्था | शान्त थिएँ कि FOMO मा? |
| नियम पालना? | Yes / No |
| अर्को पटक सुधार | के फरक गर्ने? |
तपाईंले विगतमा लिनुभएको वा गर्नुभएको कुनै पनि एउटा पछिल्लो रियल ट्रेडलाई लिनुहोस्। अब सो ट्रेडलाई यस अध्यायमा सिकाइएको व्यावसायिक प्रणाली: मार्केट → सेक्टर → स्टक → सेटअप → रिस्क → एक्जिट को मोडेलमा राखेर पूर्ण रूपमा पुनः विश्लेषण गर्नुहोस् र आफूले कुन चरणमा गल्ती गर्नुभएको थियो, त्यसको कडा समीक्षा डायरीमा लेख्नुहोस्।
एक सेतो कागज वा आफ्नो ट्रेडिङ डायरीमा आजैदेखि लाइभ मार्केटमा अनिवार्य रूपमा पालना गर्ने गरी आफ्नो व्यक्तिगत कडा चरणबद्ध ट्रेडिङ निर्णय प्रक्रिया (My Written Personal Trading Process) बुँदागत रूपमा लिपिबद्ध गर्नुहोस् र आफ्नो कम्प्युटर टेबल अगाडि टाँस्नुहोस्।
आफ्ना आगामी वा विगतका पछिल्ला 5 वटा ट्रेडहरूको पाना पल्टाउनुहोस् र इमानदारीपूर्वक जाँच्नुहोस् कि ती 5 मध्ये कति वटा ट्रेडहरूमा तपाईंले यो व्यावसायिक प्रक्रिया पूर्ण रूपमा पालना गर्नुभएको थियो र कति वटा ट्रेडहरू केवल भावना वा FOMO को आवेगमा लिइएका थिए?
आफ्नो ट्रेडिङ जर्नल वा एक्सल सिटको विन्दुमा आजैदेखि एउटा नयाँ कडा कोठा (Column) थप्नुहोस्, जसको शीर्षक राख्नुहोस्:
“के मैले यो ट्रेड लिँदा सम्पूर्ण व्यावसायिक प्रक्रिया पूर्ण रूपमा पालना गरेँ? (Process Followed? - Yes / No)”
सेयर बजारको दैनिक र व्यस्त चलखेल भित्र छिर्ने 90% भन्दा बढी साधारण मानिसहरू जतिबेला पनि केवल आफ्नो स्क्रिनमा "नाफा" (Profit) कति भयो भनेर मात्र खोजिरहेका हुन्छन्। तर, बजारको कडा चक्र र उतारचढाव बुझेका एक वास्तविक व्यावसायिक ट्रेडरले भने कहिल्यै पनि सिधै नाफाको पछि लाग्दैनन्, उनीहरू जतिबेला पनि केवल आफ्नो अनुशासित प्रक्रिया (Process) को मात्र कडा पालना गरिरहेका हुन्छन्। किनकि वित्तीय बजारको एउटा कडा सत्य के हो भने—बजार भित्र भोलि मूल्य कता जान्छ र मलाई ठ्याक्कै कति नाफा हुन्छ भन्ने कुरा ट्रेडरको प्रत्यक्ष नियन्त्रणमा विल्कुलै हुँदैन। तर, बजारमा कुन नियम अनुसार छिर्ने, कति जोखिम लिने र कसरी अनुशासित भएर निस्कने भन्ने कुरा अर्थात् तपाईंको आफ्नो Process पूर्ण रूपमा तपाईंको आफ्नै नियन्त्रण भित्र हुने कुरा हो। यदि तपाईंले आफ्नो नियन्त्रणमा भएको प्रक्रियालाई सधैँ कडा र अनुशासित राख्नुभयो भने, बजारको नतिजा र पोर्टफोलियोको नाफा समयसँगै कडा रूपमा आफैं सुधारिँदै र बढ्दै जानेछ।
यस महत्वपूर्ण र पूर्ण व्यावहारिक अध्यायमा हामीले अहिलेसम्म सिकेका प्राविधिक विश्लेषणका कडा सिद्धान्तहरूलाई कसरी एउटै मालामा उनेर एउटा व्यावसायिक र प्रणालीबद्ध ट्रेडिङ निर्णय प्रणाली (Professional Trading System) निर्माण गरिन्छ भन्ने कुरा एउटा विस्तृत केस स्टडी मार्फत बुझ्यौँ।
हामीले गहिराइबाट सिक्यौँ:
ट्रेदिङको संसारमा दीर्घकालीन सफलता र वित्तीय स्वतन्त्रता कुनै एउटा जादुई इन्डिकेटर, कसैको गोप्य टिप वा कुनै सर्टकट फर्मुलाबाट विल्कुलै प्राप्त हुँदैन। यो त केवल यस अध्यायमा सिकाइएको अनुशासित र वैज्ञानिक प्रक्रियालाई बिनाकुनै आलस्य बजारमा बारम्बार, प्रत्येक दिन र प्रत्येक ट्रेडमा दोहोर्याउन सक्ने तपाईंको भित्री क्षमता र अनुशासनबाट मात्र आउने गर्छ। यस अध्यायको समाप्तिसँगै हामीले यस पुस्तकको सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्राविधिक र प्रक्रियागत खण्ड पूर्ण रूपमा पुरा गरेका छौँ। अब यसपछि आउने Chapter 81 मा, हामी ट्रेडिङ करियरको अर्को एउटा निकै नै कडा, संवेदनशील र जीवन उपयोगी खण्डमा प्रवेश गर्नेछौँ, जसको शीर्षक रहेको छ: Trading for a Living: Full Reality र Roadmap। जहाँ हामी कुनै रङ्गीन भ्रम बिना, एउटा ट्रेडरले आफ्नो पूर्णकालीन जीवन ट्रेडिङकै कमाइबाट मात्र धान्नका लागि कति पूँजी चाहिन्छ, बजारको वास्तविक कडा सत्य के हो र त्यसको सही रोडम्याप कसरी बनाइन्छ भन्ने कुरा पूर्ण रूपमा उदाङ्गो पारेर हेर्नेछौँ।