नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा एउटा कडा र उत्साहजनक बुलिस चक्र (Bull Run) चलिरहेको थियो। बजारको माहोल यस्तो थियो कि प्राविधिक विश्लेषण र वित्तीय सूचकको ज्ञान नै नभएका मानिसहरूले पनि जस्तो सुकै कमजोर कम्पनीको सेयर किने पनि केही दिनमै १०% देखि २०% सम्मको सजिलो नाफा (Quick Profit) कमाइरहेका थिए।
रमेशले पनि सेयर बजारमा ट्रेडिङ सुरु गरेको भर्खर ५ महिना मात्र भएको थियो। सुरु-सुरुमा उनले बजारको जोखिमसँग डराएर आफ्नो कुल पूँजीको एकदमै सानो हिस्सा (रु. ५०,०००) मात्र लगानी गरेर एउटा हाइड्रोपावरको सेयर खरिद गरे। बजार बुलिस भएकाले ३ दिनमै सो सेयरमा १५% को नाफा आयो। रमेश दङ्ग परे। उनले दोस्रो ट्रेड लिए, त्यसमा पनि सफलता मिल्यो। तेस्रो ट्रेड, चौथो ट्रेड, पाँचौँ ट्रेड गर्दै लगातार उनले गरेका १० वटा ट्रेडहरूमध्ये १० वटै ट्रेडमा असाधारण नाफा भयो।
लगातारको यो सतही सफलताले रमेशको सोच, व्यवहार र मानसिकतामा एउटा गम्भीर र अदृश्य परिवर्तन ल्याइदियो। उनले चिया पसल र साथीभाइको माझमा घमण्डका साथ भन्न थाले:
बिस्तारै रमेशले आफ्नो जोखिम नियन्त्रण गर्ने कडा नियमहरू तोड्न थाले। उनले आफ्नो पोजिसन साइज (Position Sizing) लाई पाँच गुणाले बढाएर लाखौँ रुपैयाँ एउटै स्टकमा हाले। "यो सेयर त पक्का बढ्छ, यसमा स्टप लसको के काम?" भन्दै चार्टमा स्टप लस (Stop Loss) को सुरक्षा घेरा प्रयोग गर्न पूर्ण रूपमा छोडिदिए। पहिले खरिद गर्नु अघि ३० मिनेट चार्ट र भोल्युम केलाउने रमेश अब केवल आफ्नो अत्यधिक आत्मविश्वास र 'अन्तर्ज्ञान' (Gut Feeling) का भरमा ३ मिनेटमै करोडौँको बाइ अर्डर थिच्न थाले।
तर, सेयर बजारको इतिहास एउटा कुरामा सधैँ निर्दयी छ: बजारले तपाईंको घमण्डलाई त्यति बेला मात्रै भत्काउँछ जब तपाईं आफ्नो कडा भन्दा कडा नियम तोडेर सबैभन्दा उच्च जोखिमको चुचुरोमा पुग्नुहुन्छ।
केही हप्तापछि नेप्सेको दिशा अचानक बदलियो र बजारमा कडा गिरावट (Correction) आयो। रमेशले आफ्नो गल्ती स्वीकार्नुको साटो "यो त केवल सानो गिरावट हो, भोलि नै बजार फर्कन्छ" भन्दै घाटा बढेको टुलुटुलु हेरेर बसे। हेर्दाहेर्दै, विगत ५ महिनासम्म रातदिन सिफ्टमा घोटिएर र ट्रेडिङ गरेर कमाएको सम्पूर्ण नाफा र उनको आफ्नै खल्तीको सावाँ समेत केही दिनको अन्धाधुन्ध गिरावटले सखाप पारिदियो।
रमेशको यो दुर्दशाको मुख्य कारण बजारको ज्ञानको कमी विल्कुलै थिएन; उनको वास्तविक शत्रु उनको मनभित्र लुकेको अत्यधिक घमण्ड र ओभरकन्फिडेन्स (Overconfidence) थियो।
ट्रेडिङ र वित्तीय मनोविज्ञानको संसारमा एउटा निकै अनौठो र विरोधाभासपूर्ण नियम छ: "बजारमा धेरैजसो मानिसहरू लगातारको नोक्सानी (Loss) का कारण असफल हुँदैनन्, बरु उनीहरू सुरु-सुरुमा सजिलै प्राप्त हुने लगातारको सफलता (Success) का कारण बर्बाद हुन्छन्।"
सुरुमा यो कुरा सुन्दा जोसुकैलाई पनि अचम्म लाग्न सक्छ। तर नेप्से बजारको धरातलमा यो एउटा अकाट्य र जीवित सत्य हो। किनकि:
बुलिस मार्केट (Bull Market) एउटा यस्तो ऐना हो, जसले बजारका सबैभन्दा कमजोर र अज्ञानी ट्रेडरलाई पनि "म त बजारको सबैभन्दा ठूलो जीनियस (Genius) हुँ" भन्ने कडा भ्रम दिने गर्छ। त्यसैले, बजार लगातार बढिरहेको बेला आफ्नो मनभित्र छिर्ने ओभरकन्फिडेन्सलाई सुरुवाती चरणमै चिन्नु, त्यसलाई प्राविधिक रूपमा नियन्त्रण गर्नु र आफ्नो गोडा सधैँ जमिनमा राख्न सक्नु नै बजारमा दीर्घकालीन रूपमा टिकिरहने र आफ्नो सम्पत्ति जोगाउने एकमात्र अचूक उपाय हो।
जब कुनै ट्रेडरले बजारमा लगातार केही ट्रेडहरू नाफामा गएपछि आफ्नो वास्तविक क्षमता, आफ्नो प्राविधिक ज्ञान, वा भविष्यको मूल्य अनुमान गर्ने आफ्नो सीमित शक्तिलाई वास्तविकता भन्दा कति हो कति बढी र सर्वश्रेष्ठ ठान्न थाल्छ, त्यस मानसिक अवस्थालाई नै वित्तीय भाषामा ओभरकन्फिडेन्स भनिन्छ।
ट्रेडिङको सरल भाषामा बुझ्दा: जिस घडी तपाईंको मस्तिष्कमा यो विचार आउन थाल्छ कि “मैले अब बजारलाई पूर्ण रूपमा जितिसकेँ, मबाट अब कहिल्यै कुनै ट्रेडमा नोक्सानी हुनै सक्दैन र स्टप लस त म जस्तो जान्ने मानिसका लागि होइन,” सम्झनुहोस् ठीक त्यही बिन्दुबाटै तपाईंको पूँजी विनाशको काउन्टडाउन सुरु भइसकेको छ।
बुलिस मार्केटको मुख्य विशेषता नै के हो भने यस समयमा बजारमा आपूर्ति भन्दा माग यति धेरै कडा हुन्छ कि बजारका धेरैजसो सेयरहरू माथितिर मात्रै दगुर्छन्। यस्तो अवस्थामा:
यहीँ निर बजारले ट्रेडरको दिमागसँग एउटा खतरनाक खेल खेल्छ। ट्रेडरलाई लाग्छ कि यो सम्पूर्ण नाफा केवल उसको आफ्नै अद्वितीय क्षमता र ट्रेडिङ सीप (Trading Skill) का कारण आएको हो, जबकि त्यसको वास्तविक र मुख्य कारण उसको सीप नभएर समग्र बजारको बलियो बुलिस वातावरण (Strong Bull Market Environment) मात्र थियो।
बुलिस मार्केटको सबैभन्दा ठूलो खतरा भनेको मूल्यमा आउने अचानकको गिरावट वा करेक्सन कहिल्यै पनि होइन। यसको वास्तविक र सबैभन्दा घातक अदृश्य खतरा भनेकै मानिसको दिमागमा जन्मिने ओभरकन्फिडेन्स र अहङ्कार हो।
किनकि बुलिस मार्केटको एउटा कपटी बानी के हुन्छ भने, यसले तपाईंले गरेका ठूला-ठूला प्राविधिक गल्तीहरू र अनुशासनहीन निर्णयहरूलाई पनि तुरुन्तै सजाय दिँदैन। तपाईंले बिना स्टप लस, अत्यधिक पोजिसन साइज लिएर गलत ठाउँमा किनेको सेयरलाई पनि बजारको जबरजस्तीको मोमेन्टमले तानेर माथि पुर्याइदिन्छ र तपाईंको गलत निर्णयलाई पनि केही समयका लागि सही साबित गरिदिन्छ। यसले गर्दा ट्रेडर झन् बढी अन्धो बन्न पुग्छ।
मानौँ बजारमा दुई फरक प्रवृत्तिका ट्रेडरहरू छन् जो एउटै बुलिस बजारमा सक्रिय छन्:
उनी हरेक ट्रेड लिनु अघि ३० मिनेट चार्ट, सपोर्ट, रेजिस्टेन्स र भोल्युमको गहिरो प्राविधिक विश्लेषण गर्छन्। आफ्नो पूँजीको केवल २% भन्दा बढी जोखिम कहिल्यै लिँदैनन् (Strict Risk Management), सधैँ चार्टमा कडा स्टप लस सेट गर्छन् र हरेक निर्णयलाई आफ्नो ट्रेडिङ जर्नल (Trading Journal) मा दर्ता गर्छन्।
उनी कुनै चार्ट हेर्दैनन्, केवल फेसबुकमा कसैले तारिफ गरेको सुनेका भरमा जुन पायो त्यही सेयरमा आफ्नो सम्पूर्ण पैसा एकैचोटि हालिदिन्छन्। स्टप लसको प्रयोग उनलाई वाहियात लाग्छ र बजारमा जताततै हल्लाखोर टिप्सको मात्रै पछि लाग्छन्।
वित्तीय वास्तविकता के हुन्छ भने: यो कडा बुलिस बजार चलुन्जेलसम्म यी दुवै ट्रेडरहरूले बजारबाट उत्तिकै वा कहिलेकाहीँ यो दोस्रो अनुशासनहीन ट्रेडरले पहिलोको तुलनामा झन् बढी र छिटो नाफा कमाउन सक्छ। यसले गर्दा दोस्रो ट्रेडर आफूलाई बजारको राजा ठान्न थाल्छ।
तर, खेल तब मात्र सुरु हुन्छ जब बजारको बुलिस मोमेन्टम सकिएर बजार कमजोर वा बियरिस (Bear Market) मोडमा प्रवेश गर्छ। बजार पल्टिएपछि:
यदि बजार लगातार बढिरहेको बेला तपाईंको व्यक्तिगत ट्रेडिङ व्यवहारमा यी ५ वटा बानीहरू देखिन थालेका छन् भने, सम्झनुहोस् तपाईं ओभरकन्फिडेन्सको कडा पासोमा पर्दै हुनुहुन्छ र तुरुन्तै सावधान हुनुपर्छ:
जब लगातार ५ वटा ट्रेड नाफामा जान्छन्, तब मनमा लोभ हाबी भएर—"अब साthreshold सानो रकम रु. ५०,००0 ले ट्रेड गरेर के समय बर्बाद गर्ने, अब एकैचोटि कुल पूँजीको ८०% वा बैंकबाट ऋण (Margin Lending) लिएर रु. १० लाख एउटै स्टकमा हाल्छु" भनी आफ्नो क्षमता भन्दा बाहिरको पोजिसन साइज लिनु।
"यो कम्पनीको सेयर त यति बलियो छ र बजार यति कडा बुलिस छ कि यो तल झर्ने सम्भावना नै छैन, त्यसैले यस ट्रेडमा स्टप लस अर्डर हालेर बस्नु समयको बर्बादी हो" भन्दै बजारको प्राविधिक सुरक्षा नियमलाई लत्याउनु।
बजार छिरेको सुरुवाती महिनामा एउटा सेयर किन्नु अघि ३० मिनेटसम्म चार्टको ट्रेन्ड, मुभिङ एभरेज र भोल्युम केलाउने ट्रेडरले ओभरकन्फिडेन्स बढेपछि केवल ३ मिनेटमै, कसैको फेसबुक पोस्ट वा टिकटक लाइभ हेरेकै भरमा अन्धो बाइ अर्डर प्रविष्ट गर्न थाल्नु।
चार्टमा मूल्यले आफ्नो कडा सपोर्ट लेभल तोडेर तल झर्दा वा भोल्युम घट्दै जाँदा देखिने स्पष्ट प्राविधिक चेताउनीहरूलाई—"यो त सामान्य बजारको हलचल हो, म जहिले पनि सही हुन्छु, मूल्य भोलि नै सिधै सर्किट लागेर माथि आइहाल्छ" भन्दै बेवास्ता गर्नु।
यो ओभरकन्फिडेन्सको सबैभन्दा खतरनाक र अन्तिम विन्दु हो। जब ट्रेडरले सोच्न थाल्छ कि उसले बजारको नियमलाई सजिलै माथ दिन सक्छ (Beat the Market) र बजारको प्रवृत्ति भन्दा उसको व्यक्तिगत अहंकार ठूलो हो।
सेयर बजारको एउटा निकै चलाख र कपटी चरित्र छ; यसले तपाईंलाई कहिल्यै पनि तपाईंको पहिलो वा दोस्रो गल्तीमा तुरुन्तै सजाय दिँदैन। बरु यसले तपाईंलाई जानाजानी धेरै पटक सही भएको महसुस गराएर तपाईंको ओभरकन्फिडेन्स र पोजिसन साइजलाई उच्चतम बिन्दुमा पुर्याउन मद्दत गर्छ।
जब तपाईं बजारप्रति पूर्ण रूपमा लापरवाह हुनुहुन्छ र आफ्नो जीवनकै सबैभन्दा ठूलो पूँजी बिना स्टप लस बजारमा खन्याउनुहुन्छ, ठिक त्यही बेला बजारले एउटै कडा र विनाशकारी झापड दिन्छ। र परिणाम स्वरूप:
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) को इतिहासलाई पल्टाएर हेर्ने हो भने यहाँ हरेक ३-४ वर्षको अन्तरालमा आउने बुलिस चक्रहरूमा यो ओभरकन्फिडेन्सको महामारी स्पष्ट रूपमा देखिने गरेको छ। जब नेप्से सूचक लगातार बढेर नयाँ रेकर्ड कायम गर्न थाल्छ, तब बजारमा यी सामाजिक लक्षणहरू देखिन्छन्:
ठिक यही समयमा नै बजारमा सबैभन्दा बढी ओभरकन्फिडेन्स र अहङ्कारको बिउ रोपिन्छ। नेप्सेको विगतका बुलिस बजारहरूमा आफूलाई महा-जीनियस र बजारको राजा ठान्ने धेरैजसो मानिसहरू, जब बजार बियरिस चक्रमा प्रवेश गर्यो, तब आफ्नो महिनौँको नाफा र सावाँ पूँजी जोगाउन नसकेर बजारबाट सधैँका लागि गायब भएका हजारौँ जीवन्त उदाहरणहरू हाम्रै अगाडि छन्।
जब-जब तपाईंको पोर्टफोलियोमा कुनै ट्रेडले ठूलो नाफा दिन्छ, तब ऐनाको अगाडि उभिएर आफ्नो मस्तिष्कलाई यो प्रश्न अनिवार्य सोध्नुहोस्:
“यो ट्रेडबाट भएको नाफा वास्तवमै मेरो उत्कृष्ट प्राविधिक सीप र कडा अनुशासनका कारण आएको हो, कि केवल बजारको अत्यधिक बुलिस वातावरणले गर्दा मेरो सामान्य निर्णयलाई पनि जबरजस्ती सही बनाइदिएको हो?”
यो एउटै इमानदार प्रश्नले तपाईंको मनभित्रको अहङ्कारलाई शान्त पारेर तपाईंको गोडालाई सधैँ बजारको वास्तविक धरातलमा टिकाइराख्न मद्दत गर्नेछ।
मानव मस्तिष्कको प्राकृतिक संरचना नै यस्तो छ कि यसलाई जहिले पनि आफ्नो विजय, सफलता र प्रशंसा मात्र मन पर्छ। जब ट्रेडरले बजारमा लगातार सफलता र हरियो नाफा देख्छ, तब उसको दिमागको जोखिम मूल्यांकन गर्ने भाग शिथिल बन्न पुग्छ। उसलाई बजारमा हुनसक्ने सम्भावित नोक्सानीको आकार एकदमै सानो देखिन थाल्छ, आफ्ना गल्तीहरू शून्य बराबर लाग्छन् र आफ्नो निर्णय क्षमतामा कडा घमण्ड पैदा हुन्छ।
ट्रेडिङको संसारमा आत्मविश्वास (Confidence) हुनु अत्यन्तै स्वस्थ र आवश्यक कुरा हो, किनकि यसले तपाईंलाई कडा निर्णय लिन मद्दत गर्छ। तर समस्या तब मात्र सुरु हुन्छ जब तपाईंको आत्मविश्वास, तपाईंको प्राविधिक नियम र ट्रेडिङ अनुशासन भन्दा ठूलो र शक्तिशाली बन्न पुग्छ। एक सफल ट्रेडरले बजारमा जतिसुकै ठूलो नाफा कमाए पनि सधैँ विनम्र (Humble) रहन्छ, किनकि उसलाई थाहा छ कि बजार भन्दा ठूलो यो संसारमा कोही पनि छैन।
बुलिस मार्केट (Bull Market) ले बजारका धेरैजसो सर्वसाधारण मानिसहरूलाई छोटो अवधिमा धनी र सफल बनाउन सक्छ। तर, त्यही बजारको सफलताले दिने ओभरकन्फिडेन्स (Overconfidence) ले मानिसको सोच्ने शक्ति र अनुशासनलाई नष्ट गरेर उसको जीवनभरिको पूँजी एकै झट्कामा समाप्त पारिदिन्छ। बजारमा नाफाको आकार बढ्नु जतिसुकै राम्रो भए पनि, त्यसको बदलामा तपाईंको ट्रेडिङ अनुशासन घट्दै जानु संसारकै सबैभन्दा खतरनाक वित्तीय घण्टी हो।
एकजना अनुशासित ट्रेडरले बुलिस मार्केटमा लगातार १२ वटा ट्रेडमा उत्कृष्ट नाफा कमाए। उनको पूँजी निकै राम्रो दरमा वृद्धि भइरहेको थियो। तर, लगातारको यो सफलताका बावजुद उनले आफ्नो जोखिम व्यवस्थापनको नियमलाई १% पनि चलाएनन्। उनले हरेक ट्रेडमा कडा स्टप लस राखिरहे, प्रत्येक निर्णय जर्नलमा लेखिरहे र आफ्नो पोजिसन साइजलाई नियम भन्दा बाहिर जान दिएनन्।
जब बजारको चक्र समाप्त भएर नेप्से सूचक एकाएक २५% ले खस्यो, तब उनका केही चालु ट्रेडहरूमा कडा स्टप लस हिट भयो र उनी एकदमै सानो नोक्सानीका साथ बजारबाट बाहिरिए। उनले बुलिस मार्केटमा कमाएको ९०% भन्दा बढी नाफा पूर्ण रूपमा सुरक्षित राख्दै बजारको विजेता बने।
अर्का एकजना ट्रेडरले बुलिस बजारमा लगातार १० वटा ट्रेडमा सजिलो नाफा कमाए। यो सफलता पछि उनमा कडा ओभरकन्फिडेन्स पैदा भयो। उनले सोचे कि उनी अब कहिल्यै गलत हुनै सक्दैनन्। उनले आफ्नो कोठाभाडा, ब्याकअप फण्ड र साथीभाइसँग सरसापट लिएर कुल रु. १५ लाख एउटै डिपिडेन्ड र वित्तीय अवस्था कमजोर भएको कम्पनीको सेयरमा बिना स्टप लस बजारको उच्चतम विन्दु (Top of the Market) मा लगानी गरे।
दुई दिनपछि बजारमा कडा बियरिस ट्रेन्ड सुरु भयो र सो स्टक लगातार नकारात्मक सर्किट लाग्दै तल झर्यो। स्टप लस नहुँदा र गल्ती स्वीकार गर्ने विनम्रता नहुँदा, उनले केवल दुई हप्ताभित्रै आफ्नो वर्षौँको कमाइ र सावाँको ७०% हिस्सा गुमाउन पुगे।
एकजना अनुभवी र विनम्र ट्रेडरले प्रत्येक पटक ठूलो नाफा कमाएर टीएमएस (TMS) बाट पैसा बैंक खातामा सार्दा आफ्नो ट्रेडिङ डायरीमा अनिवार्य रूपमा यो वाक्य लेख्ने गर्थे: "यस ट्रेडमा मैले प्राविधिक नियम त पालना गरेकै थिएँ, तर मलाई नाफा दिलाउन मेरो सीप भन्दा बढी बजारको यो कडा बुलिस वातावरणले ८०% सहयोग गरेको हो। बजारप्रति म सधैँ कृतज्ञ र सावधान छु।"
यो कडा मानसिक अनुशासन र इमानदार आत्म-समीक्षाले गर्दा उनको दिमागमा कहिल्यै पनि घमण्ड छिर्न पाएन। बजार जतिसुकै माथि जाँदा वा जतिसुकै तल झर्दा पनि उनी सधैँ एक स्थिर, शान्त र दीर्घकालीन रूपमा सफल ट्रेडर बनिरहे।
| सूचक | Confidence (स्वस्थ) | Overconfidence (घातक) |
|---|---|---|
| नियम पालना | कडा पालना | नियम तोड्छ |
| Stop Loss | सधैँ सेट गर्छ | हटाउँछ |
| गल्ती स्वीकार | तुरुन्तै स्वीकार्छ | "म सधैँ सही" |
| बजारप्रति | विनम्र, सम्मान | "म बजारभन्दा ठूलो" |
| Position Size | नियन्त्रित | अस्वाभाविक ठूलो |
| पक्ष | Healthy Growth | Dangerous Growth |
|---|---|---|
| आधार | नियम + Risk Management | भाग्य + Overconfidence |
| गति | बिस्तारै, दिगो | एकैचोटि, भंगुर |
| Stop Loss | सधैँ छ | छैन |
| बजार पल्टँदा | पूँजी सुरक्षित | सबै सखाप |
| आत्म-जाँच प्रश्न | जोखिम संकेत (अंक) |
|---|---|
| नाफाकै कारण नियम तोडेँ? | १ अंक (हो भए) |
| Stop Loss हटाएँ? | १ अंक (हो भए) |
| Position Size अचानक बढाएँ? | १ अंक (हो भए) |
| विश्लेषण समय घटाएँ? | १ अंक (हो भए) |
| आफूलाई बजारभन्दा ठूलो ठानेँ? | १ अंक (हो भए) |
जति बढी अंक, उति ठूलो Overconfidence जोखिम — तुरुन्तै नियम फर्काउनुहोस्।
तपाईंको ट्रेडिङ यात्रामा लगातार ३ वा ४ पटक राम्रो नाफा भएपछिको समयलाई सम्झनुहोस्। सो सफलता पछि तपाईंको मानसिक अवस्था कस्तो भएको थियो र के तपाईंले त्यसको लगत्तैको ट्रेडमा ओभरकन्फिडेन्सका कारण कुनै नियम तोडेर नोक्सानी ब्यहोर्नुपरेको थियो? इमानदारीपूर्वक समीक्षा लेख्नुहोस्।
आफ्नो ट्रेडिङ खाताको विगतका पछिल्ला १० वटा सफल र नाफा भएका ट्रेडहरूलाई ध्यानपूर्वक हेर्नुहोस्। प्रत्येक ट्रेडको चार्ट र बजारको तत्कालीन माहोल विश्लेषण गरेर सो नाफामा तपाईंको आफ्नै प्राविधिक सीप (Skill) को योगदान कति प्रतिशत थियो र समग्र बजारको वातावरण (Market Environment) को योगदान कति थियो, इमानदार वर्गीकरण गर्ने प्रयास गर्नुहोस्।
बजार कडा बुलिस भएर जताततै हरियाली र उन्माद छाएको बेला पनि आफ्नो मनको अहङ्कार र ओभरकन्फिडेन्सलाई नियन्त्रणमा राख्नका लागि प्रयोग गरिने तपाईंका आफ्नै ५ वटा व्यक्तिगत मानसिक नियमहरू (My Mental Humility Rules) को सूची तयार पार्नुहोस्।
आफ्नो डायरीमा यो कडा प्रश्नको स्पष्ट उत्तर लेख्नुहोस्: “यदि मैले भोलिदेखि बजारमा लगातार १० वटा वा २० वटा ट्रेडमा ब्याक-टु-ब्याक ठूलो नाफा कमाएर आफ्नो पूँजी दोब्बर बनाएँ भने पनि, म चार्ट र जोखिम व्यवस्थापनका कुन-कुन कडा नियमहरू कहिल्यै, जुनसुकै परिस्थितिमा पनि तोड्ने छैन?”
ट्रेडीङ र वित्तीय बजारको संसारमा तपाईंको सबैभन्दा ठूलो र घातक शत्रु कहिल्यै पनि बजारमा हुने कडा नोक्सानी (Loss) विल्कुलै होइन। तपाईंको वास्तविक र सबैभन्दा खतरनाक अदृश्य शत्रु भनेको बजारमा सजिलैसँग र बिना मिहिनेत प्राप्त भएको सुरुवाती सफलता र नाफा हो। किनकि बजारमा हुने सानो वा ठूलो नोक्सानीले ट्रेडरलाई सधैँ सचेत, सावधान, विनम्र र नियमबद्ध बनाउँछ। तर, बजारको बुलिस प्रवाहमा सजिलै बगेर आएको नाफाले मानिसलाई अन्धो, अहङ्कारी र पूर्ण रूपमा लापरवाह बनाउन सक्छ। बजारले अन्ततः तपाईंको अस्थायी नाफाको आकारलाई होइन, बरु सफलताको शिखरमा पुग्दा पनि तपाईंले जोगाएर राखेको अनुशासन र विनम्रतालाई मात्रै सधैँ पुरस्कृत गर्छ।
यस Chapter मा हामीले बुलिस मार्केट (Bull Market) को सबैभन्दा आकर्षक तर कडा अदृश्य पासो अर्थात् “लगातारको सफलताले दिमागमा ल्याउने ओभरकन्फिडेन्स (Overconfidence) र अहङ्कारले कसरी एकजना सफल ट्रेडरलाई पनि क्षणभरमै सडकमा ल्याउन सक्छ?” भन्ने गम्भीर मनोवैज्ञानिक र प्राविधिक पक्षको चिरफार गर्यौँ।
हामीले स्पष्ट रूपमा सिक्यौँ:
बजारमा टिक्ने र वास्तविक सम्पत्ति कमाउने ट्रेडर त्यो होइन जसले केवल बुलिस मार्केटको समयमा सबैभन्दा धेरै नाफाको धाक लगाउँछ; वास्तविक ट्रेडर त त्यो हो जसले चरम सफलता र हरियालीको समयमा पनि आफ्नो ट्रेडिङ अनुशासन, विनम्रता र कडा नियमहरूलाई कति पनि डगमगाउन नदिई जोगाएर राख्छ। यस पुस्तकको यो अध्याय बुलिस मार्केटको चरम उन्माद र ओभरकन्फिडेन्सको उपचारमा केन्द्रित थियो। अब यसपछि आउने Chapter 79 मा, हामी बजारको विल्कुलै विपरीत, सबैभन्दा कठिन, र निराशाजनक समय अर्थात् बियरिस बजारको चक्रव्यूह भित्र प्रवेश गर्नेछौँ र ट्रेडिङ संसारको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण जीवनरक्षक सीप सिक्नेछौँ: “जब नेप्से लगातार घटेर बियरिस मार्केट (Bear Market) को कडा मन्दीमा फस्छ, तब बजारमा आफ्नो सावाँ पूँजी (Capital Preservation) कसरी सुरक्षित राख्ने र नोक्सानीको दलदलबाट आफूलाई कसरी बचाउने?”