मीनाले केही महिनाअघि नेप्से (NEPSE) को एउटा वाणिज्य बैंकको सेयर दोस्रो बजारबाट प्रतिकित्ता रु. ६०० को दरले खरिद गरेकी थिइन्। सेयर किनेको केही समयपछि बैंकको वार्षिक साधारण सभा (AGM) को सूचना आयो, जसमा कम्पनीले आफ्ना लगानीकर्ताहरूका लागि २०% बोनस सेयर (Bonus Share) वितरण गर्ने घोषणा गर्यो।
यो खबर सुन्नासाथ मीनाको खुसीको सीमा रहेन। उनले फेसबुकका विभिन्न सेयर बजार ग्रुपहरू र चिया पसलका गफहरूमा धेरै पटक सुनेकी थिइन्: “बोनस सेयर घोषणा भयो भने त ढुक्क हुनुस्, सेयरको माग बढ्छ र मूल्य निकै माथि जान्छ!”
केही हप्तापछि बुक क्लोज (Book Close) भयो र बोनस सेयर मीनाको मेरोसेयर (MeroShare) खातामा आधिकारिक रूपमा भित्रियो। उनले निकै उत्साहका साथ आफ्नो मेरोसेयर पोर्टफोलियो खोलेर हेरिन्। उनको डिम्याटमा सेयरको संख्या स्पष्ट रूपमा बढेको थियो—पहिलेको १०० कित्ता अब बढेर १२० कित्ता भइसकेको थियो।
तर, जब उनको नजर सो सेयरको बजार मूल्य (Market Price) मा पर्यो, उनी छाँगाबाट खसेजस्तै भइन्। हिजोसम्म प्रतिकित्ता रु. ६०० मा कारोबार भइरहेको सेयरको मूल्य आज घटेर जम्मा रु. ५०० को आसपास देखाइरहेको थियो।
उनको मस्तिष्कमा तुरुन्तै एउटा ठूलो झट्का लाग्यो र नकारात्मक विचारहरू आउन थाले:
आफू बजारमा नराम्ररी ठगिएको महसुस गर्दै उनले आत्तिएर सेयर बजारमा पुराना भनिएका धेरै साथीहरू र ब्रोकर कार्यालयका मानिसहरूलाई फोन गरेर सोध्न थालिन्। तर, जब उनले यसको पछाडिको वास्तविक गणितीय कारण बुझिन्, तब उनलाई थाहा भयो कि बजारको वास्तविकता उनले सतहमा सोचेको भन्दा विल्कुलै फरक र रोचक थियो।
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) का लाखौँ लगानीकर्ताहरू, विशेष गरी बजारमा भर्खरै प्रवेश गरेका Beginner हरूमा बोनस सेयरलाई लिएर एउटा निकै ठूलो, गम्भीर र ऐतिहासिक भ्रम व्याप्त छ।
बजारमा धेरैजसो नयाँ लगानीकर्ताहरू:
र यही प्राविधिक विरोधाभासका कारण उनीहरू चरम अन्योल र मानसिक तनावको चक्रव्यूहमा फस्छन्। कतिपय लगानीकर्ताहरू त बोनस सेयर खातामा आएपछि आफू ठूलो आर्थिक नोक्सानी (Loss) मा परेको ठानेर हतास मानसिकतामा आफ्नो सेयर सस्तोमै बेचेर बजारबाट बाहिरिन्छन्।
यदि बजारको यो आधारभूत प्राविधिक नियम र गणितलाई समयमै सही रूपमा बुझिएन भने, यसले तपाईंलाई कडा आर्थिक नोक्सानी गराउने गलत निर्णयहरू लिन बाध्य पार्छ। त्यसैले, बोनस सेयर वास्तवमा के हो र बोनस आएपछि सेयरको मूल्य किन घटेको जस्तो देखिन्छ भन्ने कुराको वैज्ञानिक र व्यवहारिक सत्य बुझ्न अत्यन्तै आवश्यक छ।
बोनस सेयर भनेको कुनै पनि कम्पनीले वर्षभरि व्यवसाय गरेर कमाएको आफ्नो सञ्चित नाफा (Reserve Fund) को केही निश्चित भागलाई नगदको रूपमा बाहिर नपठाई, त्यसलाई पूँजीमा रूपान्तरण (Capitalization of Reserves) गरेर आफ्ना पुराना सेयरधनीहरूलाई विनाकुनै अतिरिक्त पैसा थप सेयर वितरण गर्नु हो।
यसलाई अझ सजिलो र व्यवहारिक भाषामा बुझ्दा:
कम्पनीले तपाईंको खल्तीबाट थप एक रुपैयाँ पनि नलिई तपाईंलाई अतिरिक्त सेयरका कित्ताहरू उपहारस्वरूप प्रदान गर्छ। तर, यो प्रक्रियामा कम्पनीको भित्री कुल मूल्य (Total Market Capitalization) र यसको वास्तविक व्यापारिक आकार जति थियो, त्यति नै कायम रहन्छ।
जब कुनै कम्पनीले बोनस सेयर वितरण गर्छ, तब बजारमा अनिवार्य रूपमा यी दुईवटा घटनाहरू एकैसाथ घट्छन्:
यही मूल्य समायोजनका कारण स्क्रिनमा मूल्य घटेको देखिने हो। तर यसको अर्थ तपाईंको खल्तीको वास्तविक सम्पत्ति घटेको वा तपाईं Loss मा पर्नुभएको भन्ने विल्कुलै होइन।
यस बजारको गणितलाई एउटा वास्तविक र अकाट्य उदाहरणका माध्यमबाट बुझौँ।
मानौँ, बोनस घोषणा हुनुभन्दा अघि (Before Book Close):
यस अवस्थामा तपाईंको पोर्टफोलियोको कुल बजार मूल्य (Total Portfolio Value) १०० × रु. १,००० = रु. १,००,००० हुन्छ।
अब मानौँ, सो कम्पनीले आफ्ना सेयरधनीहरूका लागि १००% बोनस सेयर घोषणा गर्यो। बुक क्लोजपछि तपाईंको डिम्याट खातामा सेयरको संख्या दोब्बर भएर २०० कित्ता हुन्छ।
अब यहाँ एउटा गम्भीर तार्किक प्रश्न आउँछ: यदि १००% बोनस सेयर खातामा आइसकेपछि पनि बजारमा सो सेयरको मूल्य पुरानै रु. १,००० कायम रहने हो भने, तपाईंको कुल सम्पत्तिको मूल्य २०० × रु. १,००० = रु. २,००,००० हुन्थ्यो होला।
यदि यस्तो हुने हो भने, कम्पनीले कुनै अतिरिक्त मेहेनत वा व्यवसाय नलगाइकन, केवल कागजमा एउटा निर्णय गरेकै भरमा तपाईंको र समग्र बजारको सम्पत्ति रातारात बिनाकुनै आर्थिक आधार दोब्बर हुनुपर्ने हुन्थ्यो। तर वास्तविक वित्तीय संसार र विज्ञानमा यस्तो जादुमयी तरिकाले सम्पत्ति सिर्जना हुन सम्भव छैन। त्यसैले बजारको सन्तुलन कायम राख्न नेप्सेले मूल्य समायोजन (Price Adjustment) गर्दछ।
१००% बोनस सेयर वितरण भएपछि, रु. १,००० को सेयर मूल्य गणितीय रूपमा समायोजन भएर ठीक आधा अर्थात् रु. ५०० कायम हुन पुग्छ।
अब बोनस आएपछिको अवस्था (After Adjustment) मा तपाईंको कुल सम्पत्तिको मूल्य २०० × रु. ५०० = रु. १,००,००० हुन्छ।
तपाईंले स्पष्ट रूपमा देख्न सक्नुहुन्छ कि बोनस आउनु अघि र बोनस आइसकेपछि पनि तपाईंको कुल लगानीको वास्तविक मूल्य रु. १००,००० नै कायम रहन्छ। यस गणितीय सत्यबाट यो प्रमाणित हुन्छ कि बोनस आएपछि मूल्य घट्दा तपाईंलाई कुनै पनि प्रकारको घाटा भएको हुँदैन।
यदि बोनस सेयरले तत्कालै सम्पत्तिको आकार बढाउँदैन भने कम्पनीहरूले बोनस किन दिन्छन् र लगानीकर्ता किन खुसी हुन्छन् त? यसका केही दीर्घकालीन र व्यवहारिक फाइदाहरू छन्:
संक्षेपमा भन्नुपर्दा, बोनस आफैँमा कुनै रातारात धनी बनाउने अतिरिक्त धन होइन, तर यसले भविष्यमा कम्पनीको आकार र तपाईंको सेयरको वृद्धिको जग भने अवश्य बलियो बनाउँछ।
मानिसहरू भ्रममा पर्नुको एउटै मुख्य प्राविधिक कारण के हो भने, उनीहरू आफ्नो मेरोसेयरको स्क्रिनमा केवल सेयरको मूल्य (Price) मात्र हेर्ने गर्छन्।
उनीहरू मूल्य रु. १,००० बाट घटेर रु. ५०० भएको त देख्छन्, तर आफ्नो खातामा कित्ताको संख्या १०० बाट बढेर २०० भएको यथार्थलाई पूर्ण रूपमा ध्यान दिँदैनन्। यदि तपाईंले आफ्नो पोर्टफोलियोको कुल मूल्य (Total Value) नहेरी केवल प्रति कित्ताको घट्दो मूल्य मात्र हेर्नुभयो भने, तपाईं सधैँ यस्तै गलत र डरलाग्दो निष्कर्षमा पुग्नुहुनेछ।
लगानीको संसारमा यो कुरा सधैँ स्मरण राख्नुहोस्: बोनस सेयरले तपाईंको कुल सम्पत्ति (Wealth) को वास्तविक आकारलाई तत्कालै परिवर्तन गर्दैन। यसले केवल सम्पत्तिको संरचना (Structure) लाई मात्र परिवर्तन गर्छ।
यसलाई अझ सरल रूपमा भन्दा, यो प्रक्रिया भनेको तपाईंसँग भएको रु. १,००० को एउटा नोटलाई साटेर रु. ५०० का दुईवटा नोटहरू हातमा लिनु जस्तै हो। नोटको संख्या बढेर दुईवटा त भयो, तर तपाईंको खल्तीको कुल मूल्य रु. १,००० नै रहन्छ।
कतिपय अवस्थामा बोनस समायोजन भएर मूल्य तल झरेपछि पनि सेयरको मूल्य पुनः तीव्र गतिमा माथि जान थाल्छ। धेरै मानिसहरू यसलाई बोनसको जादु ठान्छन्, तर यसको वास्तविक प्राविधिक कारणहरू फरक छन्:
त्यसैले समायोजन पछि मूल्य बढ्नु भनेको बोनसको गणितीय शक्तिका कारण होइन, बरु बजारको माग र आपूर्तिको नियम (Market Demand & Supply) का कारणले मात्र हो।
यदि बोनस समायोजन पछि बजारमा निम्न परिस्थितिहरू छन् भने सेयरको मूल्य झन् तीव्र गतिमा ओरालो लाग्न सक्छ:
त्यसैले, दिमागबाट यो भ्रम सधैँका लागि निकाल्नुहोस् कि "Bonus = Price Increase Guarantee"। बोनस दिँदैमा सेयरको मूल्य सधैँ बढ्छ भन्ने कुरा बजारको इतिहासमा कतै पनि प्रमाणित भएको छैन।
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) को सन्दर्भमा बोनस सेयर लगानीकर्ताहरूका लागि सबैभन्दा बढी आकर्षक र बजारलाई तताउने विषय बन्ने गरेको छ। विशेष गरी नेपालका:
का लगानीकर्ताहरू कम्पनीको वित्तीय स्वास्थ्य र व्यवसाय भन्दा पनि "कम्पनीले यसपालि कति प्रतिशत बोनस घोषणा गर्छ" भन्ने कुरामा बढी केन्द्रित हुने गर्छन्। तर नेप्सेका धेरैजसो नयाँ लगानीकर्ताहरूले बोनस घोषणा (Bonus Announcement) को सतही हल्ला र वास्तविक सम्पत्ति निर्माण (Wealth Creation) बीचको प्राविधिक भिन्नता नबुझ्दा, उनीहरू प्रायः उच्च मूल्यमा सेयर किनेर फस्ने गरेका छन्।
कुनै कम्पनीले धेरै ठूलो अनुपातमा (जस्तै ५०% वा १००%) बोनस सेयर दिँदैमा त्यो कम्पनी वित्तीय रूपमा उत्कृष्ट र लगानीका लागि योग्य हुन्छ भन्ने कुनै आवश्यक छैन। लगानी गर्नुअघि तपाईंले बोनसको दर मात्र होइन, बरु कम्पनीका यी ४ वटा खम्बा अनिवार्य रूपमा हेर्नुपर्छ:
मानव मस्तिष्कको एउटा स्वाभाविक कमजोरी के हो भने, यसलाई सधैँ सानो संख्या भन्दा ठूलो संख्या वा परिमाण (Quantity) मन पर्छ। डिम्याट खातामा १०० कित्ता देखिनु भन्दा २०० कित्ता देखिँदा मानिसको मनले भित्री रूपमा निकै ठूलो र धनी भएको झूटो महसुस गर्छ।
यस मानसिक स्थितिलाई व्यवहारिक मनोविज्ञानको भाषामा "Unit Bias" (संख्याको भ्रम) भनिन्छ।
एक परिपक्व र सफल लगानीकर्ताले बजारमा कहिल्यै पनि “मेरो सेयरको कित्ता कति भयो?” भनेर संख्या गनेर बस्दैन, बरु उसले सधैँ ठोस रूपमा “मेरो कुल सम्पत्तिको वास्तविक मूल्य (Total Portfolio Value) कति भयो र त्यसको क्रयशक्ति कति छ?” भन्ने तथ्यलाई मात्र आत्मसात गर्छ।
डिम्याट खातामा बोनस सेयर (Bonus Share) को कित्ताहरू थपिनु र तपाईंको वास्तविक सम्पत्ति (Wealth) वृद्धि हुनु विल्कुलै फरक कुरा हुन्। बुक क्लोजको भोलिपल्ट नेप्सेको नियम अनुसार बजार मूल्य समायोजन (Price Adjust) हुनु एउटा अनिवार्य र प्राकृतिक वित्तीय प्रक्रिया हो। त्यसैले, केवल समायोजन पछि घटेको प्रति कित्ता मूल्यलाई हेरेर आफू घाटा वा Loss मा परेको हतारको निष्कर्ष निकाल्नु बजारको सबैभन्दा ठूलो प्राविधिक अज्ञानता हो।
रविले एउटा हाइड्रोपावर कम्पनीको १०० कित्ता सेयर प्रतिकित्ता रु. १,००० को दरले खरिद गरेका थिए। कम्पनीले १००% बोनस सेयर दिने निर्णय गर्यो। बुक क्लोजको भोलिपल्ट नेप्सेमा मूल्य समायोजन भएर प्रतिकित्ता रु. ५०० कायम भयो। रविले आफ्नो मेरोसेयर पोर्टफोलियो खोलेर हेर्दा मूल्य रु. १,००० बाट घटेर रु. ५०० भएको मात्र देखे।
उनी आफ्नो कित्ता संख्या २०० भएको कुरा नहेरी छाँगाबाट खसेजस्तै भए र सोचे, “कस्तो नराम्रो कम्पनी परेछ, मेरो लगानी त आधा घटेर सखाप भयो, म त बर्बाद भएँ!” उनले थप घाटा हुने डरले आत्तिएर सोही दिन आफ्नो सम्पूर्ण २०० कित्ता सेयर रु. ५०० को सस्तो मूल्यमै बेचेर बजारबाट बाहिरिए। रवि बजारको मूल्य समायोजनको आधारभूत गणित नबुझ्दा आफ्नै मानसिक डर र गलत बुझाइको सिकार बने।
सुरजले पनि सोही कम्पनीको १०० कित्ता सेयर रु. १,००० कै दरमा खरिद गरेका थिए र उनलाई पनि १००% बोनस सेयर प्राप्त भयो। बुक क्लोजको भोलिपल्ट मूल्य घटेर रु. ५०० भएको देख्दा उनी कत्ति पनि आत्तिएनन्। किनकि उनलाई बजारको मूल्य समायोजन (Price Adjustment) को नियम र गणित राम्ररी थाहा थियो। उनले आफ्नो हिसाब गरे: २०० × ५०० = रु. १००,०००।
उनको कुल सम्पत्ति सुरक्षित थियो। उनले मूल्यको तत्कालीन गिरावटलाई बेवास्ता गर्दै कम्पनीको व्यावसायिक प्रतिवेदन र भविष्यको आम्दानीको स्रोतमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित गरे र धैर्यताका साथ आफ्नो लगानी सुरक्षित राखिरहे।
एकजना नयाँ लगानीकर्ताले एउटा फाइनान्स कम्पनीले २५% बोनस सेयर दिने हल्ला सुनेर, कम्पनीको वित्तीय अवस्था कस्तो छ भनी कत्ति पनि अध्ययन नगरी, बुक क्लोज हुनुभन्दा ठीक दुई दिन अगाडि अत्यधिक महँगो मूल्य अर्थात् प्रतिकित्ता रु. ८०० को दरले सेयर खरिद गरे। तर सो कम्पनी भित्रबाट अत्यन्तै कमजोर थियो, यसको खराब कर्जा निकै उच्च थियो र व्यवसाय खस्कँदो क्रममा थियो।
बोनस सेयर समायोजन भएपछि बजारका अनुभवी लगानीकर्ताहरूले सो कमजोर कम्पनीको सेयर धमाधम बेच्न थाले, जसका कारण मूल्य समायोजन पछिको बिन्दुबाट पनि लगातार घटेर प्रतिकित्ता रु. २५० मा ओर्लियो। ती लगानीकर्ता कम्पनीको भित्री आधारभूत पक्ष (Fundamentals) लाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गरी केवल "बोनसको लोभ" मा लाग्दा एउटा ठूलो वित्तीय पासो (Trap) मा परे।
| बोनस दर | अघि (कित्ता × मूल्य) | पछि (कित्ता × मूल्य) | कुल मूल्य |
|---|---|---|---|
| १०% | १०० × रु.१,००० | ११० × रु.९०९ | ≈ रु.१,००,००० |
| २५% | १०० × रु.१,००० | १२५ × रु.८०० | रु.१,००,००० |
| ५०% | १०० × रु.१,००० | १५० × रु.६६७ | ≈ रु.१,००,००० |
| १००% | १०० × रु.१,००० | २०० × रु.५०० | रु.१,००,००० |
हरेक बोनस दरमा कुल मूल्य उही — मूल्य घट्दा सम्पत्ति घट्दैन भन्ने गणितीय प्रमाण।
| भ्रम (Myth) | वास्तविकता (Reality) |
|---|---|
| बोनस = सित्तैको अतिरिक्त पैसा | सञ्चित नाफा पूँजीमा रूपान्तरण मात्र |
| बोनस पछि मूल्य घट्यो = घाटा | मूल्य समायोजन; कुल मूल्य उही |
| धेरै बोनस दिने कम्पनी सधैँ उत्कृष्ट | EPS/व्यवसाय/NPL हेर्नुपर्छ |
| Bonus = मूल्य बढ्ने ग्यारेन्टी | माग/आपूर्तिले तय गर्छ, ग्यारेन्टी छैन |
| पक्ष | संख्या (Quantity) सोच | मूल्य (Value) सोच |
|---|---|---|
| लगानीकर्ता | सिकारु | व्यावसायिक |
| ध्यान | "कति कित्ता भयो?" | "कुल मूल्य कति भयो?" |
| आधार | Unit Bias (संख्याको भ्रम) | Intrinsic Value, EPS, Cap |
| नतिजा | भ्रम र गलत निर्णय | तथ्यपरक, परिपक्व निर्णय |
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा हालै मात्र बोनस सेयर घोषणा गरेर बुक क्लोज भइसकेको कुनै पनि एउटा वाणिज्य बैंक वा लघुवित्त कम्पनीको वास्तविक उदाहरण खोज्नुहोस्। सो कम्पनीको बुक क्लोज हुनुभन्दा अघिको अन्तिम मूल्य, बोनसको प्रतिशत, र बुक क्लोजको भोलिपल्ट नेप्सेले कायम गरेको समायोजन पछिको मूल्य नोट गरी आफ्नो डायरीमा तुलनात्मक हिसाब गर्नुहोस्।
यदि तपाईंसँग एउटा कम्पनीको कुल २०० कित्ता सेयर प्रतिकित्ता रु. ८०० को दरमा छ र सो कम्पनीले क्रमशः: क) १००%, ख) ५०%, र ग) २५% बोनस सेयर दिने घोषणा गर्यो भने बुक क्लोजपछि नेप्सेमा त्यसको समायोजित मूल्य र तपाईंको नयाँ सेयर संख्या कति-कति हुन्छ? कागज र कलम लिएर गणितीय सुत्रका आधारमा अभ्यास गर्नुहोस्।
सेयर बजारमा वितरण गरिने बोनस सेयर (Bonus Share) र नगद लाभांश (Cash Dividend) का बीचमा कम्पनीको पूँजीगत संरचना र लगानीकर्ताको पोर्टफोलियोमा पर्ने प्रभावका आधारमा के-कस्ता मुख्य प्राविधिक फरकहरू छन्, सो आफ्नो अध्ययन र शब्दमा स्पष्ट रूपमा लेख्नुहोस्।
“डिम्याट खातामा केवल सेयरको संख्या (Quantity) बढ्नु र वास्तविक रूपमा आफ्नो सम्पत्तिको कुल मूल्य (Total Wealth Value) वृद्धि हुनु बीचको भित्री र प्राविधिक भिन्नता के हो?” भन्ने विषयमा आजको अध्यायको सिकाईका आधारमा आफ्नै एउटा छोटो वैचारिक नोट तयार पार्नुहोस्।
सेयर बजारमा देखिने र फैलिने धेरैजसो भ्रम, डर र मानसिक अन्योलहरू लगानीकर्ताले बजारको आधारभूत गणित र प्राविधिक नियमहरूलाई गहिराइमा नबुझ्दा मात्र उत्पन्न हुने गर्छन्। बोनस सेयर र त्यसपछिको मूल्य समायोजन पनि विल्कुलै त्यस्तै एउटा प्राविधिक विषय हो। यदि तपाईं बजारको यो मूल्य समायोजनको गणित र यसको पछाडिको आधारभूत सिद्धान्तलाई एक पटक आफ्नो दिमागमा स्पष्ट रूपमा स्थापित गर्नुहुन्छ भने, बोनस आएपछि मूल्य घट्दा बजारमा फैलिने सामाजिक सञ्जालका अनेकौँ अफवाह र अनावश्यक डरहरू तपाईंका अगाडि स्वतः फिका र अर्थहीन साबित हुन थाल्नेछन्।
यस Chapter मा हामीले नेप्से बजारको सबैभन्दा बढी चर्चा गरिने र नयाँ लगानीकर्ताहरूलाई निकै ठूलो मानसिक तनाव दिने प्रश्न अर्थात् “कम्पनीले बोनस सेयर खातामा पठायो तर स्क्रिनमा त्यसको बजार मूल्य त ह्वात्तै घटेछ, के म यस प्रक्रियाबाट साँच्चै नै ठूलो घाटा वा Loss मा परेँ?” भन्ने भ्रमको कडा र अकाट्य गणितीय विश्लेषण गर्यौँ।
हामीले स्पष्ट रूपमा सिक्यौँ:
बोनस सेयर आएपछि स्क्रिनमा मूल्य घटेको देखिनु बजारको कुनै गल्ती वा तपाईंको वित्तीय घाटा सधैँ हुँदै होइन; यो केवल बजार सन्तुलनको एउटा नियम मात्र हो। वास्तविक र अर्थपूर्ण कुरा त तपाईंको पोर्टफोलियोको कुल मूल्य र सो कम्पनीको भविष्यको व्यावसायिक तागत हो। अब यसपछि आउने यस पुस्तकको अर्को अत्यन्तै चर्चित, रोमाञ्चक र धेरै ट्रेडरहरूको धड्कनसँग जोडिएको Chapter 76 मा, हामी बजारको अर्को एउटा निकै नै कडा र महत्त्वपूर्ण प्रश्नको उत्तर खोज्नेछौँ, जुन प्रश्न हरेक दिन स्क्रिन हेर्ने मानिसको मनमा उठ्ने गर्छ: “नेप्सेमा दिनदिनै १०% को Circuit लागेको Share गुडिरहेको बेला हतार-हतार किन्न हुन्छ कि हुँदैन, र त्यस्तो सेयरमा ट्रेड गर्दा कुन-कुन कडा प्राविधिक नियमहरू पालना गर्नुपर्छ?”