अर्जुनले धेरै समय र ऊर्जा खर्च गरेर प्राविधिक विश्लेषणको एउटा उत्कृष्ट Breakout Strategy सिकेको थियो। सुरुको केही महिनासम्म उसले बजारबाट पाएको नतिजा निकै लोभलाग्दो र राम्रो आयो। बजारको चार्ट हेर्ने, बलियो ब्रेकआउट खोज्ने, त्यसको पछाडि ठूलो Volume आएको सुनिश्चित गर्ने र आत्मविश्वासका साथ Entry लिने; उसको यो ट्रेडिङ योजनाले लगातार नाफा कमाइरहेको थियो। सबै कुरा अर्जुनले सोचे जस्तै लयमा चलिरहेको देखिन्थ्यो।
तर केही समयपछि बजारमा अचानक समस्याहरू सुरु हुन थाले। पहिले जुन ब्रेकआउट देख्ने बित्तिकै मूल्य माथि कुद्ने गर्थ्यो, तिनै स्थापित Breakout हरू एकाएक असफल (Fail) हुन थाले। मूल्य बलियो Resistance भन्दा माथि पुग्थ्यो, अर्जुन आफ्नो पुरानो नियम अनुसार खरिदको Entry लिन्थ्यो, तर केही दिन पनि नबित्दै मूल्य फेरि तल फर्किन्थ्यो र उसको Stop Loss Hit भइहाल्थ्यो। यो निराशाजनक क्रम पटक-पटक दोहोरिन थालेपछि अर्जुन निकै तनावमा आयो र उसलाई लाग्यो, “सायद मेरो यो Strategy नै सधैँका लागि बिग्रियो वा यसले काम गर्न छोड्यो।”
वास्तविकता भने अर्जुनले सोचेको भन्दा बिल्कुलै अर्कै थियो। उसको प्रविधिक रणनीति वा Strategy मा कुनै खराबी थिएन, बरु बजारको आन्तरिक अवस्था र चक्र पूर्ण रूपमा बदलिएको थियो। अर्जुनले बजारको यो नयाँ रूपलाई नबुझी पुरानो ढर्रामा काम गरिरहेकाले नोक्सानी बेहोर्नु परेको थियो। यस परिस्थितिमा उसले आफ्नो रणनीति परिवर्तन गर्नु र बजारको नयाँ चाल अनुसार आफूलाई ढाल्नु अनिवार्य भइसकेको थियो।
ट्रेडिङको दुनियाँमा धेरैजसो लगानीकर्ता र Trader हरू एउटा ठूलो भ्रममा बाँचिरहेका हुन्छन्। उनीहरू सोच्छन् कि यदि एकपटक एउटा उत्कृष्ट र नाफामूलक Strategy फेला पार्न सकियो भने, अब सधैँभरी त्यही एउटै तरिका प्रयोग गरेर बजारबाट निरन्तर पैसा कमाउन सकिन्छ। तर व्यावहारिक बजारले यसरी कहिल्यै पनि काम गर्दैन। बजार एउटा गतिशील र जीवित प्रणाली जस्तै हो, जसको आन्तरिक गति, स्वभाव र सहभागीहरूको मनोविज्ञान समय अनुसार निरन्तर बदलिरहन्छ।
यही निरन्तर परिवर्तनशील प्रकृतिका कारण एउटै रणनीतिले सबै प्रकारको बजार र समयमा समान रूपमा उत्कृष्ट परिणाम दिन सक्दैन। एउटा व्यावसायिक र सिकारु Trader बीचको सबैभन्दा ठूलो भिन्नता पनि यही विन्दुमा देखिन्छ। सिकारु वा Beginner Trader ले बजारको अवस्था जे-जस्तो भए पनि आँखा चिम्लेर एउटै Strategy सबै प्रकारको Market मा जबरजस्ती प्रयोग गर्न खोज्छ। यसको विपरीत, एउटा परिपक्व र Professional Trader ले पहिले बजारको वर्तमान चक्र (Market Cycle) लाई बुझ्छ र बजारको माग अनुसार आफ्नो रणनीति तत्काल परिवर्तन गर्छ।
Market Cycle अनुसार Strategy बदल्ने भनेको बजार हाल कुन प्राविधिक अवस्था वा चरणमा छ भनेर वस्तुपरक रूपमा मूल्यांकन गर्ने र सोही परिवेश सुहाउँदो सबैभन्दा उपयुक्त रणनीति चयन गर्ने प्रक्रिया हो। बजारको दिशा र स्वभाव स्थिर नहुने भएकाले यसलाई विभिन्न चरणमा वर्गीकरण गरेर हेर्नुपर्छ।
यदि बजार स्पष्ट रूपमा Uptrend मा हिँडिरहेको छ भने त्यहाँ एउटा आक्रामक र Momentum समात्ने रणनीति बढी प्रभावकारी र नाफामूलक हुन सक्छ। तर बजार यदि कुनै निश्चित दायराभित्र मात्र सीमित भएर Sideways मोडमा बसेको छ भने त्यहाँ पूरै फरक दृष्टिकोण र सावधानी आवश्यक हुन्छ। त्यसैगरी, बजार लगातार ओरालो लाग्ने Downtrend को चपेटामा परेको बेला पूँजी बचाउने विल्कुलै भिन्न र रक्षात्मक सोचको आवश्यकता पर्छ।
बजारको मूल्य कुनै मेसिनले निर्धारण गर्ने होइन, बरु यसमा चौबीसै घण्टा सक्रिय रहने लाखौँ मानिसहरूको सामूहिक भावना र मनोविज्ञानले निर्धारण गर्छ। बजारमा सहभागी हुने ट्रेडरहरूको यही भावनात्मक उतारचढावले गर्दा बजारको स्वभाव पनि बदलिरहन्छ। कहिले बजारमा अत्यधिक उत्साह र बुलिस सेन्टिमेन्ट बढ्छ, जसले गर्दा बजारमा सेयरको Demand तीव्र हुन्छ र मानिसहरूमा जस्तोसुकै जोखिम (Risk) मोलेर भए पनि खरिद गर्ने चाहना बलियो बन्छ।
तर अर्कोतर्फ, कहिलेकाहीँ बजारमा अज्ञात डर, आर्थिक मन्दी वा निराशाको वातावरण पैदा हुन्छ। यस्तो बेला सेयरमा Buying भन्दा Selling Pressure अत्यधिक बलियो हुन पुग्छ र ट्रेडरहरू जोखिमयुक्त सम्पत्ति बेचेर सुरक्षित रूपमा नगद (Cash) मा बस्ने चाहना राख्छन्। मानिसको यही लोभ र डरको निरन्तर चक्रले नै बजारमा विभिन्न प्रकारका Market Cycle हरू सिर्जना गर्छ।
एक बलियो र स्वस्थ Uptrend Market मा मूल्यले चार्टमा लगातार Higher High र Higher Low को सुन्दर संरचना बनाउँदै अगाडि बढ्छ। यस्तो बुलिस वातावरणमा प्रत्येक वृद्धिमा कारोबार परिमाण अर्थात् Volume Support निकै राम्रो र बढ्दो क्रममा देखिन्छ, जसले बजारमा वास्तविक Demand बलियो छ भन्ने कुरा प्रमाणित गर्छ। यस्तो बजारको सुनौलो चरणमा प्रायः Breakout Setup, Pullback Setup र Trend Continuation Setup हरूले निकै उत्कृष्ट काम गर्छन् र ट्रेडरलाई थोरै जोखिममा ठूलो नाफा कमाउने प्रशस्त अवसरहरू प्रदान गर्छन्।
यस्तो बलियो र अनुकूल बजार चलिरहेको बेला एउटा चतुर Trader को सम्पूर्ण ध्यान बजारभन्दा शक्तिशाली र मजबुत कम्पनीहरू (Strong Stocks) खोज्नमा केन्द्रित हुनुपर्छ। यस चरणमा बजारको तीव्र गति र Momentum लाई पछ्याउनु सबैभन्दा बुद्धिमानी मानिन्छ। साथै, आफ्नो पक्षमा गइरहेका सफल ट्रेडहरू (Winning Trades) लाई हतारमा काटेर सानो नाफामा चित्त बुझाउनुको सट्टा, उचित ट्रेलिङ स्टप लस प्रयोग गरी त्यसलाई अझ धेरै माथिसम्म चल्न दिनु नै यस चरणको मुख्य लक्ष्य हुनुपर्छ।
Sideways Market मा मूल्य कुनै स्पष्ट दिशा बिना एउटा निश्चित तेर्सो Range वा च्यानल भित्र मात्र तल-माथि गरिरहन्छ। यस्तो बेला बजारमा न त Buyer हरू मूल्यलाई माथि लैजान पूर्ण रूपमा बलियो देखिन्छन्, न त Seller हरू नै मूल्यलाई तल खसाल्न पूर्ण रूपमा सफल हुन्छन्। शक्तिको यो सन्तुलनका कारण चार्टमा धेरै पटक नक्कली ब्रेकआउट (False Breakout) र नक्कली ब्रेकडाउन (False Breakdown) हरू सिर्जना हुन्छन्, जसले प्राविधिक नियमहरूलाई बारम्बार असफल बनाइदिन्छन्।
यस्तो दिशाहीन र अल्छी बजारको अवस्थामा ट्रेडरमा अत्यधिक धैर्यताको आवश्यकता पर्छ। कुनै पनि ट्रेडमा हाम फाल्नु अघि थप प्राविधिक पुष्ट्याइँ (Confirmation) पर्खनु र आफ्नो ट्रेड लिने कुल संख्यालाई निकै घटाउनु नै बुद्धिमानी रणनीति हो। बजारका अधिकांश सर्वसाधारण र अधैर्य ट्रेडरहरू यही साइडवेज चरणमा बारम्बार नक्कली ब्रेकआउटको पासोमा परेर र अत्यधिक ओभरट्रेडिङ (Overtrading) गरेर आफ्नो कमाइसकेको पूँजी नराम्रोसँग गुमाउन पुग्छन्।
Downtrend Market मा मूल्यले चार्टमा लगातार Lower High र Lower Low को निराशाजनक श्रृंखला बनाउँदै ओरालो यात्रा तय गर्छ। यस्तो बजारमा सधैँभरि खरिदकर्ताहरू ओझेलमा पर्छन् र माथिल्लो विन्दुहरूमा Selling Pressure अत्यधिक बलियो भएर आउँछ। बजारले थोरै सुधारको संकेत देखाए पनि त्यो केवल मानिसहरूलाई फसाउने क्षणिक बाउन्स मात्र साबित हुन्छ र बजारले बारम्बार आफ्नो संरचनात्मक कमजोरी प्रदर्शन गरिरहन्छ।
यो ट्रेडिङ यात्राकै सबैभन्दा संवेदनशील र महत्वपूर्ण भाग हो। धेरैजसो सिकारु लगानीकर्ताहरू यस्तो ओरालो लागेको बजारमा पनि जसरी भए पनि पैसा कमाउने वा छिटो रिकभरी गर्ने गलत सोचमा दौडिरहेका हुन्छन्। तर एउटा व्यावसायिक र खारिएको Trader ले भने यस्तो अवस्थामा पैसा कमाउने भन्दा पनि सबैभन्दा पहिले आफ्नो मूल पूँजी बचाउने (Capital Protection) प्राथमिक सोच राख्छ। किनकि ट्रेडिङको एउटै मूल मन्त्र छ, “पहिले बजारमा जीवित रहनु वा बाँच्नु, त्यसपछि मात्र कमाउनु।” यही कठोर अनुशासनले नै एउटा कुशल ट्रेडरलाई लामो समयसम्म बजारमा टिकाइराख्छ।
मानौँ तपाईं विशुद्ध रूपमा ब्रेकआउटको आधारमा मात्र ट्रेड गर्ने एउटा Breakout Trader हुनुहुन्छ। जब बजार बलियो Bullish Market मा हुन्छ, तब धेरैजसो ब्रेकआउटहरू सहजै सफल हुन्छन् र मूल्यले तत्कालै ठूलो आक्रामक गति (Momentum) समात्छ। तर जब त्यही एउटै ब्रेकआउट रणनीतिलाई तपाईंले Sideways Market मा लगेर प्रयोग गर्नुहुन्छ, तब मूल्य अलिकति माथि गए जस्तो गरेर तुरुन्तै पुरानै रेन्जभित्र फर्किन्छ र ब्रेकआउट नराम्रोसँग फेल हुन्छ। अब यहाँ विचार गर्नुपर्ने मुख्य प्रश्न के हो भने, के तपाईंको त्यो Strategy खराब थियो त? पक्कै पनि थिएन। यहाँ केवल बजारको आन्तरिक वातावरण (Market Environment) फरक र प्रतिकूल थियो।
धेरै Beginner Trader हरूले बजारमा कुनै एउटा चमत्कारिक वा सत-प्रतिशत काम गर्ने गुप्त रणनीति खोज्नमै आफ्नो अमूल्य वर्षौँ समय र पैसा खर्च गरिरहेका हुन्छन्। तर एउटा Professional Trader ले रणनीतिको पछि लाग्नु भन्दा पहिले सधैँ बजारको समग्र सन्दर्भ वा Context लाई ध्यानपूर्वक हेर्छ। ऊ कुनै पनि कम्पनीको सेयर किन्नु अघि आफूलाई प्रश्न गर्छ, “अहिले समग्र बजार कुन प्राविधिक अवस्था वा चक्रमा उभिएको छ?” जब बजारको अवस्था स्पष्ट हुन्छ, ऊ त्यसपछि मात्र सोही वातावरण सुहाउँदो चार्ट Setup को खोजीमा लाग्छ।
व्यावसायिक ट्रेडरहरू सधैँ बजारमा एउटै मानसिकता वा मोडमा बस्दैनन्। उनीहरूले बजारको मुड अनुसार आफ्ना दुईवटा मुख्य मोडहरू सक्रिय गराउँछन्:
Aggressive Mode: जब समग्र बजार प्राविधिक रूपमा बलियो हुन्छ, कारोबार परिमाण (Volume) ले साथ दिइरहेको हुन्छ र बजारको मूल प्रवृत्ति (Trend) एकदमै स्पष्ट र उकालो लागेको हुन्छ, तब ट्रेडर आक्रामक मोडमा जान्छ। यस्तो बेला बजारमा नाफा कमाउने अवसरहरू धेरै हुने भएकाले पोजिसन साइज बढाएर काम गरिन्छ।
Defensive Mode: जब बजार प्राविधिक रूपमा कमजोर र नाजुक बन्छ, चार्टको मूल संरचना बिग्रिन्छ र बजारमा नीतिगत वा प्राविधिक अनौटोलिएका अन्योलहरू (Uncertainty) धेरै हुन्छन्, तब ट्रेडर तत्कालै रक्षात्मक वा डिफेन्सिव मोडमा प्रवेश गर्छ। यस्तो बेला नयाँ मुनाफा खोज्नु भन्दा पनि आफ्नो खल्तीको Capital जोगाउनु नै उसको पहिलो र अन्तिम प्राथमिकता हुन्छ।
बजारमा धेरैजसो सर्वसाधारण ट्रेडरहरू बजारको वास्तविक चालसँग व्यर्थको जिद्दी र लडाइँ गरिरहेका हुन्छन्। बजार लगातार तल खसिरहेको हुन्छ, तर उनीहरू आफ्नो अहम् वा सामाजिक सञ्जालको हल्लाका भरमा मूल्य अब यहाँभन्दा तल जाँदैन, माथि जानैपर्छ भन्दै तर्क गरिरहन्छन्। बजार साइडवेज भएर एउटै घेरामा घुमिरहेको हुन्छ, तर उनीहरू जबर्जस्ती त्यहाँ ठूलो ट्रेन्ड खोज्न बल गरिरहेका हुन्छन्। तर एउटा Professional Trader ले बजारको कटु वास्तविकतालाई सहजै स्वीकार गर्छ। ऊ बजारको दिशासँग कहिल्यै पनि बहस गर्दैन, बरु बजारले चार्ट र भोल्युम मार्फत जे भनिरहेको छ, त्यसलाई शान्त भएर सुन्छ र सोही अनुसार आफ्नो पाइला चाल्छ।
हाम्रो नेपाल शेयर बजार (NEPSE) को समग्र इतिहास र चरित्रलाई नजिकबाट नियाल्ने हो भने यहाँ पनि यो चक्र एकदमै स्पष्ट रूपमा देख्न सकिन्छ। नेप्सेमा पनि विभिन्न समयमा लामो र आक्रामक बुलिस चरण (Bull Phase) आएको छ, महिनौँसम्म लगानीकर्तालाई थकाउने साइडवेज चरण (Sideways Phase) आएको छ र धेरैको पूँजी सखाप पार्ने गम्भीर बियरिस चरण (Bear Phase) पनि आएको छ।
यी हरेक फरक-फरक चरणहरूमा एउटै प्राविधिक रणनीतिले कहिल्यै पनि समान र सफल परिणाम दिएको छैन। Bull Phase मा जुन रणनीतिले आँखा चिम्लेर किन्दा पनि पैसा दिइरहेको हुन्थ्यो, त्यही रणनीति Sideways वा Bear Phase मा आउँदा एकदमै कमजोर र घातक साबित हुन पुग्छ। त्यसैले नेप्से जस्तो सिमित औजार र तरलता भएको बजारमा दीर्घकालीन रूपमा टिकिरहनका लागि समग्र Market Environment र इन्डेक्सको चाल बुझ्नु झनै बढी आवश्यक र अनिवार्य मानिन्छ।
मानव मनोविज्ञानको एउटा ठूलो कमजोरी के हो भने मानिसहरू आफ्नो पुरानो विचार, अनुभव वा विश्वाससँग भावनात्मक रूपमा निकै गहिरोसँग जोडिन्छन्। यदि विगतमा कुनै एउटा निश्चित रणनीतिले उनीहरूलाई राम्रो पैसा कमाइदिएको छ भने, उनीहरू बजारको परिस्थिति बदलिँदा पनि त्यस पुरानो विधिलाई छोड्न वा परिवर्तन गर्न पटक्कै चाहँदैनन्। तर व्यावहारिक बजारले कुनै पनि व्यक्तिको व्यक्तिगत भावना, आवश्यकता वा जिद्दीलाई हेरेर आफ्नो दिशा तय गर्दैन। एउटा Professional Trader को सबैभन्दा ठूलो मानसिक शक्ति र सम्पत्ति नै बदलिँदो परिस्थिति अनुसार आफूलाई तुरुन्तै ढाल्न सक्ने Adaptability (अनुकूलनशीलता) हो। बजारको परिस्थिति बदलियो भने ऊ आफ्नो अहंकारलाई त्यागेर बजारको धारसँगै बदलिन सधैँ तयार रहन्छ।
संसारकै सबैभन्दा उत्कृष्ट र प्रमाणित प्राविधिक Strategy पनि यदि गलत र प्रतिकूल Market Environment मा प्रयोग गरियो भने त्यो एकदमै कमजोर र असफल साबित हुन सक्छ। त्यसैले ट्रेडिङमा कुनै पनि विशिष्ट रणनीति वा इन्डिकेटर खोज्नु भन्दा पहिले बजारको समग्र परिवेश र सन्दर्भ (Market Context) बुझ्नु सधैँ धेरै गुणा बढी महत्वपूर्ण र निर्णायक हुन्छ।
Scenario 1: Strong Uptrend
समग्र बजार एउटा बलियो र स्पष्ट Uptrend मा हिँडिरहेको छ, जहाँ नेप्से इन्डेक्सले लगातार नयाँ उच्च विन्दुहरू बनाइरहेको छ र बजारमा कारोबार परिमाण (Volume) निकै राम्रो छ। यस्तो अनुकूल समयमा एउटा बलियो र चल्तीको Stock ले आफ्नो बलियो रेसिस्टेन्सलाई तोड्दै Breakout गर्छ। यस्तो अवस्थामा ट्रेडरले बजारको बुलिस गतिको फाइदा उठाउन आक्रामक रूपमा Trend Following Approach वा ब्रेकआउट रणनीति प्रयोग गर्छ, जसले उच्च सफलता दिन्छ।
Scenario 2: Sideways Market
बजार लामो समयदेखि एउटा निश्चित प्राविधिक रेन्ज वा च्यानल भित्र मात्र बाँधिएर बसेको छ र माथिल्ला विन्दुहरूमा आएका ब्रेकआउटहरू बारम्बार Fail भइरहेका छन्। यस्तो अलमल्लको अवस्थामा एउटा चतुर Trader ले आफ्नो ट्रेड लिने कुल संख्या र जोखिमको मात्रालाई तत्कालै घटाउँछ। ऊ जबरजस्ती ट्रेड खोज्नुको सट्टा बजारले यो रेन्जलाई कुनै निश्चित दिशातिर स्पष्ट रूपमा नतोडेसम्म धैर्यताका साथ उपयुक्त Confirmation को प्रतीक्षा गर्छ।
Scenario 3: Weak Market
समग्र बजार लगातार कमजोर बन्दै गइरहेको छ र मुख्य NEPSE इन्डेक्सले चार्टमा लगातार Lower High र Lower Low को संरचना बनाउँदै ओरालो यात्रा तय गरिरहेको छ। यस्तो बियरिस वातावरणमा धेरैजसो कम्पनीका सपोर्ट लेभलहरू सहजै भत्किरहेका हुन्छन्। यस्तो प्रतिकूल समयमा एउटा अनुशासित Trader ले बजारमा कुनै पनि नयाँ अवसर खोज्ने जोखिम मोल्दैन, बरु आफ्नो मोडलाई पूर्ण रूपमा डिफेन्सिव बनाएर ट्रेडबाट टाढा रहँदै आफ्नो अमूल्य Capital बचाउनमा मात्र ध्यान केन्द्रित गर्छ।
| विशेषता | Uptrend | Sideways | Downtrend |
|---|---|---|---|
| मूल्य संरचना | Higher High + Higher Low | Range भित्र तेर्सो | Lower High + Lower Low |
| Volume | वृद्धिमा बढ्दो | अनिश्चित / सुस्त | गिरावटमा बढी |
| मनोविज्ञान | उत्साह / लोभ | अलमल / अधैर्य | डर / निराशा |
| Demand/Supply | Demand हावी | सन्तुलन | Supply हावी |
| बजारको अवस्था | उपयुक्त रणनीति |
|---|---|
| Uptrend | Breakout / Trend Following / Pullback (आक्रामक) |
| Sideways | Range Trading / कम Trade / Confirmation पर्खने |
| Downtrend | नगदमा बस्ने / रक्षात्मक / Capital Protection |
| पक्ष | Aggressive Mode | Defensive Mode |
|---|---|---|
| कहिले | बजार बलियो, Trend स्पष्ट | बजार कमजोर, Uncertainty धेरै |
| Position Size | बढाएर काम गर्ने | घटाउने / नगदमा बस्ने |
| Stop Loss | Trailing (चल्न दिने) | कसिलो |
| मुख्य लक्ष्य | नाफा अधिकतम | पूँजी सुरक्षा |
NEPSE को पछिल्लो १ वर्षको दैनिक चार्टलाई आफ्नो स्क्रिनमा खोल्नुहोस् र त्यसको गम्भीर अध्ययन गर्दै कुन-कुन अवधि वा महिनामा बजार Uptrend, Sideways र Downtrend को चरणमा थियो, तिनलाई प्राविधिक रूपमा अलग-अलग छुट्याउनुहोस्।
तपाईंले विगतमा लिएका पुराना १० वटा ट्रेडहरूको रेकर्ड वा जर्नल पल्टाएर हेर्नुहोस्। ती प्रत्येक ट्रेड लिने समयमा समग्र बजारको वातावरण (Market Environment) कस्तो अवस्थामा थियो, त्यसलाई डायरीमा स्पष्ट रूपमा लेख्नुहोस्।
तपाईंले हाल प्रयोग गरिरहनुभएको मुख्य ट्रेडिङ रणनीति वा Strategy ले बजारको कुन चाहिँ Environment (Uptrend, Sideways वा Downtrend) मा सबैभन्दा बढी र उत्कृष्ट काम गर्छ, त्यसको ऐतिहासिक ब्याकटेस्ट गरी पत्ता लगाउनुहोस्।
आजको वर्तमान बजारको इन्डेक्स, भोल्युम र चार्ट संरचनालाई गम्भीरतापूर्वक विश्लेषण गर्नुहोस् र यसलाई यी तीनवटा (Uptrend, Sideways वा Downtrend) मध्ये कुन चाहिँ Category मा राख्न सकिन्छ, आफ्नो ठोस प्राविधिक निष्कर्ष निकाल्नुहोस्।
धेरैजसो ट्रेडरहरू बजारमा सधैँ कुनै न कुनै नयाँ Indicator, गुप्त सूत्र वा सफ्टवेयरको खोजीमा अत्यधिक व्यस्त रहन्छन्। तर वास्तविक र व्यावसायिक ट्रेडिङको कडा सत्य के हो भने, धेरै पटक समस्या तपाईंको इन्डिकेटर वा रणनीतिमा हुँदै हुँदैन; वास्तविक समस्या त बजारको वर्तमान वातावरण (Market Environment) लाई नबुझी गलत समयमा सही रणनीति प्रयोग गर्नुमा भइरहेको हुन्छ। बजारको चक्रलाई बुझेर सही समयमा सही रणनीति र उचित जोखिम व्यवस्थापन प्रयोग गर्न सक्नु नै Professional Trading को सबैभन्दा महत्वपूर्ण र आदरणीय सीप हो।
बजार सधैँ एउटै निश्चित र सोझो अवस्थामा रहँदैन। यसको स्वभाव चक्रिय हुने भएकाले बजारमा कहिले तीव्र गतिको Uptrend आउँछ, कहिले ट्रेडरलाई थकाउने दिशाहीन Sideways Phase आउँछ त कहिले पूँजी सखाप पार्ने भयानक Downtrend को आगमन हुन्छ। यही कारणले गर्दा कुनै पनि एउटै रणनीति सबै प्रकारको समय र परिस्थितिमा प्रभावकारी हुन सक्दैन। यस Chapter मा हामीले बजारको वर्तमान वातावरण अनुसार आफ्नो व्यक्तिगत रणनीति, जोखिमको मात्रा र मानसिक मोडलाई कसरी वैज्ञानिक रूपमा परिवर्तन गर्ने भन्ने गहिरो रहस्य बुझ्न सक्छौँ। बजारमा दीर्घकालीन सफलता केवल एउटा रणनीतिमा मात्र निर्भर हुँदैन, बरु बजारको बदलिँदो चक्र अनुसार आफूलाई निरन्तर बदलिरहन सक्ने दृढ क्षमतामा निर्भर रहन्छ।